دوران انوشيروان را مىتوان پررونقترين ادوار فلسفه وعلم پس از حملهء إسكندر دانست ، زيرا علاوة بر ميراث گذشتهء إيراني ، وى كوشش داشت كه از هند وسوريه واسكندريه ويونان وروم نيز كتب وآراء علما وحكما را گردآورى كند وآن را به أوج خود برساند . پس از انقراض بقاياى إسكندر مقدونى واز بين رفتن أقوام وكم تمدن اشكانى وبرپايى سلسلهء ساسانى ، حكمت إيراني باز به دوران رونق خود رسيد وحكمت وعلوم ، بويژه طب ونجوم وتا حدودي رياضيات ، توسعه وترويج يافت . اردشير وشاپور ساسانى نيز در گردآورى كتب به تاراج رفتهء حكمت وعلوم إيراني از قلمرو يونان وروم وهند كوشش بسيار كردند وحتى كتبي را كه بسريانى ويوناني نوشته شده بود بفارسى برگرداندند .
محتمل است كه پس از ويرانسازى كتابخانهء معروف اسكندريه - كه بسيارى از آن كتب إيراني بود - بوسيلهء امپراتور روم وغارت وآتشسوزى آن ، بخشي از آن كتب بغارت رفته بعدها بدست مشتريان إيراني رسيده وبه خزاين وكتابخانههاى إيران بازگردانده شده باشد .
يكى از ويژگيهاى دورانهاى پس از أرسطو - وبخصوص در اسكندريه وجانشينان سورى وآرامى آن - تخصصى شدن علوم پزشكى ونجوم ورياضيات ( بخصوص هندسه ) وجدا شدن آنها از مادر خود ، فلسفه يا حكمت بود .
در اين دورانها به پزشكان ومنجمان ورياضيدانان مشهور بر مىخوريم . در پزشكى مكتب بقراط وجالينوس ودر هندسه أقليدس ، ودر علم هيئت ونجوم بطلميوس وبرخى ديگر شهرت يافتند كه پيروان اينان شمرده مىشوند .
* * *
المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — صفحة مقدمة 202
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
صمقدمة ٢٠٢