* * * رواقيون تحت تأثير فضاى جنجالى پرتبليغ مكاتب مختلف ناچار به افشاى عقائد اشراقي وسقراطى وافلاطونى بودند ؛ از اين رو عقايدى مانند أقانيم ثلاثة ( ذات أحديت ، عقل ، نفس ) - كه بعدها در مكتب فلوطين معروف شد ومسيحيت وكليسا آن را گرفت - جزو عقائد وآموزشهاى رواقيون بود .
شهرستانى در اين باره مىگويد كه زينون وخرسبس مىگفتند ، بارى تعالى واحد محض است وعقل ونفس را دفعة واحده وبا هم آفريده وهمه چيز جهان را با آن دو آفريد . عقل ونفس ابدى وبىزوالند . نفس داراى دو جرم است ، يكى از آتش وهوا وديگرى از آب وخاك . نفس ، متجسّد به جرمي است كه از هوا وآتش است ، واين جرم متجسّد است به جرم ديگرى مادي كه از آب وخاك مىباشد . نفس ، اعمال خود را بوسيلهء اين جرم دوم مادي به ظهور مىرساند . بايد دانست كه مقصود اينان از جرم وجسم ، جسم تعليمي داراى ابعاد ثلاثة نيست وبه مكان احتياج ندارد .
جرم مادي خاكى فناپذير است ، وجرم معنوي ناري لطيف وبىوزن وغير ملموس مىباشد . اگر پاك ومهذب باشد به عوالم روحاني راه مىيابد . تا در قيد جسم مادي است از انجام كار بدون ابزار مادي عاجز است ، وهنگامى مىتواند كه بدون حاجت به ابزار وآلات اعمالي انجام دهد كه از قيد تن راحت شود . « 1 »
همچنين از ايشان نقل شده است كه مىگويند خداوند تعالى جهان را با نفخهاى (
Pneuma
) آفريد كه از آتش أزلي بود . گاهى از آن نفخه به « كلمه » (
Logos
) تعبير كردهاند كه آن را مرادف با « عقل » مىدانند وطبيعت جهان يا « عالم كبير » از آن صادر شده است ، وانسان عالم صغير مىباشد .
هامش
( 1 ) الملل والنحل ، شهرستانى ، ج 2 ، ص 358 .