قفطى أو را يكى از حكماى خمسه مىداند . « 1 » أو وشهرستانى وى را معاصر داود پيامبر دانسته ونوشتهاند كه با لقمان حكيم نيز رابطه داشته وبراي آموزش حكمت به شام ( سوريا وفنيقيه قديم ) رفته است . « 2 »
ملا صدرا نيز در كتب خود ( از جمله در كتاب الحدوث ) مكرر از وى نام برده وأو را همچون اسلافش از مقتبسين نور علم أنبياء دانسته است « 3 » وآراء أو وديگر حكماى آن دوران را توجيه وتفسير صحيح نموده است .
از زندگى أو شگفتيهايى نقل شده ، از جمله درمان وشفا دادن بيماران وحتى زنده كردن مردگان ؛ أو را برخى پيامبر ، وبرخى ساحر مىدانستهاند ، وحتى معروف است كه به كوه آتشفشان آتنا رفت ودر آنجا ناپديد شد يا به آسمان صعود نمود . برخى در گذشت وآرامگاه أو را در پلوپونز ( يونان ) با بيمارى ودر سن 60 سالگى نوشتهاند . « 4 »
اين حكيم نيز شعر مىسروده ودرسها واندرزهاى حكيمانه خود را در قالب استعارات وبيان شعري به مردم مىگفته تا هركس بقدر توان ودريافت خود از فيض آن بهرهمند گردد ، پنجهزار بيت در دو بخش « طبيعت » و « تطهير » يا تهذيب در ديواني از أو در دست بوده است .
از لحاظ آراء فلسفي گفتهاند كه وى ميان عقائد وآراء حكماى سلف جمع نموده بود ، مثلا نه به عنصر واحد كه به هر چهار عنصر ، آب وخاك وآتش وهوا معتقد بود وهمهء آنها را قديم مىدانست . همچنين حركت دائم جواهر وصيرورت وتحول مستمر
هامش
( 1 ) تاريخ الحكماء ، قفطى ، ص 15 .
( 2 ) الملل والنحل ، شهرستانى ، ج 2 ، ص 256 .
( 3 ) رسالة في الحدوث ، ملا صدرا ، ص 14 - 15 ، 155 - 157 و 166 .
( 4 ) متفكران يوناني ، گمپرتس ، ج 1 ، ص 249 ( فارسي ) .