2 - در مرحلهء عمل ، امر مىكند كه افراد در جستوجوى عملى باشند كه مورد پسند خدا و نزد او باقى باشد ؛ اگر آن عمل مطابق خواستهء دل نيز باشد ، هم سعادت دنيا و هم سعادت آخرت در آن است ، و اگر حرمان از خواهش دل در كار است ، اجر عظيمى نزد خدا دارد كه :
آنچه نزد خداست بهتر و ماندگارتر است . « 1 »
اصحاب حس و مادهگراها مىگويند : پيروى از دين ، تقليد است و علم ، از تقليد منع كرده است . مىگويند : دين از خرافات دورهء دوم زندگى انسان است .
اينان زندگى انسان را به چهار دوره تقسيم كردهاند :
1 - دورهء افسانهها و اساطير ؛ 2 - دورهء دين ؛ 3 - دورهء فلسفه ؛ 4 - دورهء علم .
خود اين گفتار ، بر اساس علم نيست و يك رأى خرافى است :
اينكه مىگويند پيروى از دين ، تقليد است ، پاسخش اين است كه دين مجموعهاى است از معارف مربوط به مبدأ و معاد و يك سلسله قوانين اجتماعى و عبادى و معاملاتى كه از راه وحى و نبوت اخذ شده و صحت و درستى وحى و نبوت نيز از راه دليل و برهان ثابت شده و مجموعهء اخبارى كه شخص راستگو بدهد ، راست است و پيروى از آن ، پيروى از علم است ، زيرا فرض ما اين است كه از راه برهان ، علم پيدا كردهايم كه مخبر آن راستگو است .
عجيب است كه اين حرف را كسانى مىزنند كه در اصول زندگى و شيوههاى اجتماع ، در خوردنى ، در پوشيدنى ، در آشاميدنى ، در امور مربوط به زناشويى و مسكن و ساير چيزها جز تقليد و پيروى از هوا و هوس چيز ديگرى در دست ندارند ؛ تقليد كوركورانه و پيروى از هوا و هوس بى آنكه در آن تأمل كنند و درست و نادرست آن را بازشناسند . « 2 »
هامش
( 1 ) .« وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَ أَبْقى »قصص ، آيهء 60
( 2 ) . من غير تثبّت و تبيّن