1 . جبر و تفويض از نظر قرآن
خداوند در اين آيه گمراهسازى را به فاسقان متعلق كرده است و اين كيفيت تأثير خداوند متعال در اعمال بندگان و نتايج آن را تشريح مىكند كه از بحث جبر و تفويض هم ، مقصود همين است .
بيان مطلب آنكه خداوند مىفرمايد :
هر چه در آسمانها و زمين است از آنِ خداست . « 1 »
پادشاهى آسمانها و زمين از آن اوست . « 2 »
هر چه پادشاهى و ستايش است ، از آن اوست . « 3 »
در اين آيات و آيات ديگر ، خداوند ملكيت مطلقه بدون هيچ قيد و شرطى براى خودش اثبات نموده است ؛ ملكيت مطلقهء الهى مثل ملكيتهاى ضعيف و مقيد بندگان نيست كه وقتى چيزى را مالك شدند ، حق نداشته باشند هرگونه تصرفى كه دلشان بخواهد در آن روا دارند ؛ مثلًا ملك خود را بسوزانند و از بين ببرند يا نظاير آن . . . ، زيرا بندگان خدا مالك همهء تصرفات نيستند ، اما مالكيت خداوندى چنين نيست و اشياء در برابر خدا براى خود مالك سود و زيان و مرگ و زندگى نيستند .
هامش
( 1 ) .« لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ »بقره ، آيهء 284
( 2 ) .« لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ »حديد ، آيهء 5
( 3 ) .« لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ »تغابن ، آيهء 1