ذرّه از ذرّات كائنات « 1 » ومرتبه از مراتب موجودات خاصيّتى ديگر دارد وكمالى ديگر خواهد . واگر نه محبّت بودى هيچ چيز به وجود نيامدى واگر نه « تحبّب » بودى به كمال نرسيدى . اكنون گوييم عالم شجرهايست و « 2 » انسان ثمره ومحبّت تخم .
شعر :
درخت است اين جهان وميوه ماييم * كه خرّم بر درخت أو بر آئيم
از هزاران ثمره يكى به تخم نشايد وآنچه شايد بيشتر تا تخم نپايد ، پس عزيز تخمى است هر جا يافت نشود ودر هر ديار به دست نيايد . واين تخم « 3 » از ثمره به مثابت لبّ جوز است از جوز كه « 4 » مقصود أو است نه به مثابت تخم سيب است از سيب كه مقصود نيست . پس اوّل « 5 » همه أو است وآخر همه أو ، واز اين جهت أوّل « 6 » ما خلق اللّه نور محمّد حبيب اللّه است وآخر همه - در ظهور - أو ؛ لا جرم فرمود : إنّ الزّمان قد استدار كهيئة يوم خلق اللّه فيه / 24 -
NB
/ السّماوات والأرض « 7 » .
واقسام آن پنج است ، چه محبّت يا ( 1 ) : حق را بود ، يا ( 2 ) : خلق را ؛ ومحبّت هر يك ( الف ) : يا با خود بود ، ( ب ) : يا با غير ؛ ومحبّت خلق « 8 » با غير
) A (
: يا با حق بود
) B (
: يا با « 9 » خلق . - واللّه أعلم بالصّواب ! - « 10 » .
هامش
( 1 ) . چ : + هر . مصحّحان محترم چاپ پيشين اين اثر ( نسخهء « چ » ) خود اشاره نمودهاند كه در هيچ يك از نسخ ، لفظ « هر » بچشم نمىآيد .
( 2 ) . چ : -
و ( 3 ) . ن : - تخم
( 4 ) . ش : - كه
( 5 ) . ش : - اوّل
( 6 ) . ج : - اوّل
( 7 ) . بنگريد : الخصال ج 2 ص 84 . مجمع البيان ج 5 ص 29 . بحار الأنوار ج 9 ص 99 . ج 21 ص 381 . ج 58 ص 339 ، 342 ، 346 ، 379 . ج 77 ص 20 . نيز بنگريد : صحيح بخارى ج 6 ص 83 ، ج 7 ص 129 . مسند أحمد ج 5 ص 37 ، 73 . السنن الكبرى ج 5 ص 166 . فتح الباري ج 8 ص 324 ، ج 10 ص 7 . الدرر المنثور ج 3 ص 234 ، 236 . الشّفاء ج 1 ص 700 .
( 8 ) . د : + را
( 9 ) . ن : + هم
( 10 ) . ش : - بالصواب