شعر
تاب كشف حجاب نارد هيچ * نور رويى « 1 » كه بر نتابد هيچ
وتوحيد بر چهار قسم است : [ 1 ] : توحيد افعالى ، و [ 2 ] : توحيد أسماء ، و [ 3 ] : توحيد صفات ، و [ 4 ] : توحيد ذات ؛ وهر قسمي از آن [ الف ] : يا علمي بود ويا [ ب ] : ذوقي . علمي را بيانى خوانند وذوقي را عيانى ، إلّا قسم آخر كه بر « 2 » سه قسم است : [ 1 ] : بيانى و [ 2 ] :
عيانى و [ 3 ] : حقّانى ، كه « علم اليقين » و « عين اليقين » و « حق اليقين » عبارت / 183 -
da
/ از آن است .
تشريق دوّم در توحيد افعال
قال اللّه - تعالى - :
وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَما تَعْمَلُونَ
« 3 » « 4 » توحيد افعال توحيد ملك است ، وملك عالم شهادت است ، « 5 » يعنى ظواهر أجسام واعراض از محيط فلك أعظم تا مركز خاك . وتوحيد بيانى در اين مرتبه آن بود « 6 » كه بر سبيل استدلال واستبصار به طريق معقول يا بر سبيل اعتقاد وايمان به آيات وآثار منقول ، يقيني ثابت يا اعتقادي جازم حاصل آيد .
بدانك تأثير نيست جز حق را ، وهر أثرى كه از چيزى در غيرى پيدا شود فعل حقّ است ولا مؤثر إلّا اللّه ، چه تأثير / 183 -
DB
/ در عالم يا به فعل ماست يا نه ؛ آنچه به فعل ماست / 6 -
NB
/ يا به اختيار ما بود يا نه ، اگر به « 7 » اختيار ما باشد يا « 8 » در ايجاد آن « 9 » اختيار
هامش
اسناد داده است . در ديگر مصادر روائي خاصّه نيز اين حديث را نيافتم ، نيز بنگريد : إتحاف السّادة المتقين ج 2 ص 72 ، ج 5 ص 137 ، المغنى عن حمل الأسفار ج 1 ص 101 ، الفوائد المجموعة ص 450 .
( 1 ) . ش : تو روى تو / د : نور روى تو
( 2 ) . د : + آن
( 3 ) . ش : تعلمون
( 4 ) . كريمهء 96 الصّافات .
( 5 ) . چ ، ن ، د : - است
( 6 ) . ش : باشد
( 7 ) . ن : - به
( 8 ) . چ ، ن ، ش : ما
( 9 ) . ش : - آن