السّمرقنديست ، صاحب رحلت و أسفارست ، أكثر بلاد اسلام را گشته و علم حديث را از بلدان بعيده جمع كرده ، مسلم بن الحجّاج صاحب « صحيح » و أبو داود و ترمذى و عبد اللَّه پسر إمام أحمد بن حنبل و محمّد بن يحيى ذهلى از وى روايت مىكنند . عبد اللَّه پسر امام أحمد از پدر بزرگوار خود نقل كرده كه حافظان علم حديث در خراسان چار كساند : أبو زرعة رازى و محمّد بن إسماعيل بخارى و عبد اللَّه بن عبد الرّحمن دارمى سمرقندى و حسن بن شجاع بلخى ، و وقتى كه خبر وفات او بمحمد بن إسماعيل بخارى رسيد سرنگون كرد و
إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ
خواند و اشك او جارى گشت باز اين بيت بر زبان راند و حال آنكه گاهى شعر نمىخواند مگر آنچه در حديث وارد شده بنابر ضرورت روايت كه بر زبان او مىگذشت .
إن تبق تفجع بالأحبة كلّهم * و فناء نفسك لا أبا لك أفجع
تولّد دارمى در سنهء وفات عبد اللَّه بن مباركست و آن سال يكصد و هشتاد و يك است از هجرت ، وفات او روز عرفه كه پنجشنبه بود و دفن او روز جمعه اتّفاق افتاد كه يوم النّحر بود در سال دو صد و پنجاه و پنج . آنچه در نسخهء أبو الوقت از « مسند دارمى » موجودست سه هزار و پانصد و پنجاه و هفت حديث است كه در يك هزار و چار صد و هشت باب بتفريق آورده ، و اللَّه أعلم ] .
و مولوى صديق حسن خان معاصر در « إتحاف النّبلا » گفته : [ أبو محمّد عبد اللَّه بن عبد الرّحمن بن الفضل بن بهرام بن عبد الصّمد الدّارمى السّمرقندى التّميمى صاحب « مسند » و صاحب رحلت و أسفارست ، أكثر بلاد اسلام را گشته و علم حديث از بلدان بعيده جمع نموده ، مسلم صاحب « صحيح » و أبو داود و ترمذى و عبد اللَّه بن الامام أحمد و محمّد بن يحيى ذهلى از وى روايت دارند ، عبد اللَّه بن الامام أحمد گفته كه پدرم مىگفت : حفّاظ علم حديث در خراسان چهار كساند : أبو زرعه و محمّد بن إسماعيل بخارى و دارمى و حسن بن شجاع بلخى ، و چون خبر وفات او بمحمد بن اسماعيل بخارى رسيد سرنگون كرد و إنا للّه بخواند و اشك از چشم جارى گشت و و اين شعر بر زبانش گذشت با آنكه گاهى شعر نمىخواند مگر آنچه در حديث وارد