ترك شده است . و در سوره البقرة به سالم ماندن غير ظالمين اشاره شده چون تصريح كرده كه عذاب بر متصفان به ظلم نازل گشت ، و « إرسال » از « إنزال » مؤثرتر است ، لذا در سورة البقرة كه نعمت ذكر شده با آن مناسب آمد ، و آيهء البقرة را با
( يَفْسُقُونَ )
« 1 » ، و لازمهاش ظلم نيست ، ولى لازمهء ظلم فسق مىباشد ، پس هر لفظى با سياق خود مناسب افتاد .
و همچنين در البقرة :
( فَانْفَجَرَتْ )
« 2 » ، و در الأعراف :
( فَانْبَجَسَتْ )
« 3 » آمده ، چونكه انفجار در بسيارى آب بليغتر است ، لذا در سياق ياد نعمتها تعبير به آن مناسب شد .
فرمودهء خداى تعالى :
( وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً )
« 4 » ، و در سورهء آل عمران آمده :
( مَعْدُوداتٍ )
« 5 » ، ابن جماعه گفته : چونكه گويندهء اين حرف دو فرقه از يهود مىباشند كه يكى از آنها گفته : فقط هفت روز در آتش عذاب مىشويم ، به عدد روزهاى دنيا ، و ديگرى گفته : چهل روز عذاب خواهيم شد به تعداد روزهاى عبادت كردن گوساله از ناحيهء پدران آنها ، پس آيهء البقرة محتمل است فرقهء دوم را مقصود داشته باشد كه با جمع كثرت تعبير آورده ، و در آل عمران فرقهء اوّل كه به جمع قلّت تعبير شده است .
و ابو عبد اللّه رازى گفته : اين از باب تفنّن است .
فرمودهء خداى تعالى :
( إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى )
« 6 » و در سورهء آل عمران فرموده :
( إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّهِ )
« 7 » ؛ زيرا كه منظور از « هدى » در سورة البقرة تحويل قبله است ، و در آل عمران مراد دين است ، چون پيش از آن آمده :
( لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ )
، يعنى :
همانا دين خداوند اسلام است .
فرمودهء خداى تعالى :
( رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً )
« 8 » ، و در سورهء ابراهيم فرموده :
( هَذَا الْبَلَدَ آمِناً )
« 9 » ، زيرا كه اوّلى دعاى ابراهيم پيش از آبادى شدن مكه است ، هنگامى كه هاجر و اسماعيل را در بيابان آنجا ترك گفت ، پس دعا كرد كه آن بيابان شهر شود ، و آيهء دوم دعاى آن حضرت پس از بازگشت به آنجا و سكونت گرفتن طايفهء جرهم در آن ، و آبادى شدنش مىباشد ، پس براى امنيّت آن بلد دعا كرد .
هامش
( 1 ) بقرة ، 59
( 2 ) بقرة ، 60
( 3 ) أعراف ، 140
( 4 ) بقرة ، 80
( 5 ) آل عمران ، 24
( 6 ) بقرة ، 120
( 7 ) آل عمران ، 73
( 8 ) بقرة ، 126
( 9 ) ابراهيم ، 35