به ترتيب مألوف آنها را نام نبرد - كه عادت بر اين است كه اول از پدر آغاز مىكنند ، سپس پدر بزرگ ، سپس جدّ أعلى - چون در اينجا جناب يوسف عليه السلام نمىخواسته فقط نام پدرانش را برده باشد ، بلكه بدين جهت آنان را ياد كرد كه آيين ايشان را كه پيروى مىنمود يادآور شود ، پس از صاحب آيين شروع كرد ، سپس كسى كه از او گرفته ، به ترتيب سير آيين آنها را نام برد ، و مانند آن است گفتهء فرزندان يعقوب :
( نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ )
« 1 » .
انسجام :
انسجام آن است كه سخن به خاطر خالى بودن از گره و پيچيدگى ، همچون آبروان باشد ، و از جهت نرمى و آسانى تركيب و گوارايى الفاظش به نزديكى جارى شدن برسد . و تمامى قرآن چنين است ، اهل بديع گفتهاند : هرگاه انسجام در نثر قوى باشد ، نخواسته و بدون قصد در قرائت موزون افتد ، به جهت نيروى انسجام آن ، و از اين گونه در قرآن موزون آمده :
از بحر طويل :
( فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ )
« 2 » .
و از بحر مديد :
( وَ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا )
« 3 » .
و از بحر بسيط :
( فَأَصْبَحُوا لا يُرى إِلَّا مَساكِنُهُمْ )
« 4 » .
و از بحر وافر :
( وَ يُخْزِهِمْ وَ يَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَ يَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ )
« 5 » .
و از بحر كامل :
( وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ )
« 6 » .
و از بحر هزج :
( فَأَلْقُوهُ عَلى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيراً )
« 7 » .
و از بحر رجز :
( وَ دانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلالُها وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْلِيلًا )
« 8 » .
و از بحر رمل :
( وَ جِفانٍ كَالْجَوابِ وَ قُدُورٍ راسِياتٍ )
« 9 » .
و از بحر سريع :
( أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ )
« 10 » .
و از بحر منسرح :
( إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ )
« 11 » .
و از بحر خفيف :
( لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً )
« 12 » .
هامش
( 1 ) بقرة ، 133
( 2 ) كهف ، 29
( 3 ) هود ، 37
( 4 ) أحقاف ، 25
( 5 ) توبة ، 14
( 6 ) بقرة ، 213
( 7 ) يوسف ، 93
( 8 ) انسان ، 14
( 9 ) سبأ ، 13
( 10 ) بقرة ، 259
( 11 ) انسان ، 2
( 12 ) نساء ، 78