قاعده :
اصل نداء با ( يا ) براى دور قرار داده شده ، يا حقيقتا دور باشد يا حكما ، و گاهى نزديك را با آن ندا مىكنند به منظور نكاتى از جمله :
1 - إظهار حرص در وقوع آن فعل با پيش آمدن مدعو ، مانند :
( يا مُوسى أَقْبِلْ )
« 1 » .
2 - خطاب پس از نداء مورد عنايت و اهتمام باشد ، مانند :
( يا أَيُّهَا النَّاسُ - اعْبُدُوا رَبَّكُمُ )
« 2 » .
3 - منظور ؛ تعظيم شأن مدعو باشد ، مانند : ( يا ربّ ) در حالى كه خداوند فرموده :
( فَإِنِّي قَرِيبٌ )
« 3 » .
4 - به قصد پايين آوردن و كم كردن شأن مدعو ، مانند سخن فرعون :
( إِنِّي لَأَظُنُّكَ يا مُوسى مَسْحُوراً )
« 4 » .
فايده :
زمخشرى و ديگران گفتهاند : در قرآن نداء با « يا أيّها » بسيار آمده بر خلاف ساير نداها ؛ زيرا كه در آن وجوهى از تأكيد ، و سببهاى مبالغه هست ، از جمله :
- در « يا » تأكيد و تنبيه هست ، و « ها » تنبيه ، و در آوردن « أىّ » از ابهام به توضيح كشيده شدن ، كه جاى مبالغه و تأكيد است ، زيرا كه تمام آنچه خداوند بندگانش را به آن فراخوانده ، از أوامر و نواهى ، و مواعظ و هشدارها و وعدهها و تهديدها ، و بيان ماجراهاى امتهاى گذشته و غير اينها . . . و آنچه خداوند كتابش را با آن به نطق آورده است ، امور بزرگ و كارهاى سترگ ، و معانى برجسته و واجبى است كه بايد نسبت به آنها بيدار و آگاه شوند ، و دلهايشان را به سوى آنها توجه دهند ، و حال آنكه مردم غافل هستند ، پس وضع آنها مقتضى آن است كه با تأكيد شديد و مبالغه در آن ندا شوند .
هامش
( 1 ) قصص ، 41
( 2 ) بقرة ، 21
( 3 ) بقرة ، 186
( 4 ) اسراء ، 101