تخطي إلى المحتوى الرئيسي

الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 265

مساهمون:

ص٢٦٥

نوع پنجاه و هشتم در بدايع قرآن

ابن أبى الإصبع كتاب مستقلى در اين باره تدوين كرده ، و در آن حدود صد نوع را ذكر نموده ، كه آنها عبارتند از : مجاز ، استعاره ، تشبيه ، كنايه ، إرداف ، تمثيل ، ايجاز ، اتّساع ، اشاره ، مساوات ، بسط ، إيغال ، تتميم ، تكميل ، احتراس ، استقصار ، تذييل ، زياده ، ترديد ، تكرار ، تفسير ، ايضاح ، نفى شىء با ايجاب آن ، مذهب كلامى ، سخن با موجب گفتن ، و مناقصه ، انتقال ، إسجال ، تسليم ، تمكين ، توشيح ، تسهيم ، ردّ العجز إلى الصّدر ، تشابه أطراف ، لزوم ما لا يلزم ، تخيير ، تسجيع ، تسريع ، و إيهام كه توريه است ، استخدام ، التفات ، اطّراد ، انسجام ، إدماج ، افتنان ، اقتدار ، ائتلاف لفظ با لفظ ، ائتلاف لفظ با معنى ، استدراك ، استثناء ، تأكيد مدح با چيزى كه شبيه ذم است ، تفويف ، تغاير ، تقسيم ، تدبيج ، تنكيت ، تضمين ، جناس ، جمع مؤتلف و مختلف ، حسن نسق ، عتاب شخص نسبت به خويش ، عكس ، عنوان ، فرايد ، قسم ، مبالغه و مطابقه ، مقابله و مؤاربه ، مراجعه ، نزاهت ، إبداع ، مقارنه ، حسن ابتدا ، حسن ختام ، حسن تخلّص ، و استطراد . از مجاز تا إيضاح ؛ بعضى در انواع علىحده‌اى بيان گرديده و بعضى ديگر در نوع ايجاز و إطناب يا انواع ديگرى از قبيل تعريض ، احتباك ، اكتفاء ، طرد ، و عكس ، توضيح داده شده است . و امّا نفى شىء با إيجاب آن در نوع پيش از اين گذشت ، و مذهب كلامى و پنج نوع بعد از آن در نوع جدل در كنار أنواع ديگرى خواهد آمد ، و امّا تمكين