آنها يك برآمدگى بوجود آمد كه ظاهرا دردناك بود و حيوان اجازه نمىداد كسى به آن دست بزند .
بعد از صفىآباد به الس « 1 » دهكدهء كوچكى كه فقط در آن 8 خانوار زندگى مىكردند و در كنارهء اين دشت به جانب غرب واقع مىشد رفتيم . در اين دهكده كردهاى زعفرانلو درون چادرهاى سياه خود زندگى مىكردند . ظاهرا آنها براى چراى دامهاى خود در فصل زمستان به اين ناحيه آمده بودند .
به طرف جنوب غرب در افقى دوردست رشتهاى از تپههاى كشيده شده بود كه به جانب جنوب طبس و جغتاى پيش مىرفت . در بين ما و اين رشته ، تپهماهورهايى قرار گرفته بود كه دشت صفىآباد ، منگلى را از جوين جدا مىساخت . مىگفتند رود گرماب كه در صفىآباد جريان داشت به طرف غرب به منگلى « 2 » آمده و از آنجا در طول كنارهء شمالى اين تپهء ماهورها به كال گراتى مىريزد . منگلى را مىگفتند كه باقيماندهء يك شهر قديمى است كه خانههاى آن از آجر بنا شده بودند .
ده ميل بعد به دستجرد « 3 » در پاى رشتهاى از تپهها كه صفىآباد را از درههاى بام جدا مىساخت و در ارتفاع 1560 مترى قرار گرفته بود رسيديم . در اينجا براى اولين بار بود كه فهميديم اين تپهها يك رشتهء جداگانهء ديگرى مىباشند كه تا مسافت قابل ملاحظهاى به سمت غرب در اين سرزمين هموار كشيده شدهاند و بام نيز رشتهاى مختص به خود دارد كه از تپهها و درههاى صفىآباد و اسفراين به كلى جدا است .
از درهء بام خارج شديم و به سمت غرب به راه افتاديم تا اينكه به جلگهء اسفراين رسيديم . راه ما به جانب غرب و در پاى رشتهء كوهء شاه جهان پيش مىرفت . رودبام به جانب تپههاى كمارتفاع پيچيده و به سمت پايين به جانب گراتى « 4 » پيش مىرفت . جايى كه رود مىپيچيد ، درهء بام خاتمه مىيافت و آن سوى آن و به جانب غرب اسفراين واقع مىشد .
بلافاصله در زير گراتى رودهاى بام و صفىآباد به يكديگر ملحق مىشدند و به سوى جاجرم روان مىشدند و به كلى از شبكهء آب درهء اسفراين خارج مىگرديدند .
قبل از اينكه از اين ناحيه ديدن كنم . با توجه به نقشههايى كه از اسفراين در اختيارم بود ، تصورى غير از واقعيت در مورد آن داشتم . فكر مىكردم كه اسفراين يك دشت
هامش
( 1 و 2 ) - الس يا الست و منكلى دهاتى از دهستان صفىآباد شهرستان اسفراين هستند . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .
( 3 ) - دستجرد ، دهى از دهستان بام شهرستان اسفراين است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .
( 4 ) - گراتى دهى از دهستان فرطان شهرستان اسفراين است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .