كوهها مقدار زيادى ذغالسنگ وجود دارد . ليكن تاكنون تلاش براى جستجو يا دست يافتن به آن صورت نگرفته است . تكهاى از آن را در مشهد سعى كردم بسوزانم ، اما اين نمونه مقدار كمى ذغال و آن هم بطور سطحى همراه داشت و زياد خوب نبود . سال به سال هيزم براى سوخت در مشهد كميابتر مىگردد و بناچار بايد دير يا زود اين منابع مهم سوخت مورد بهرهبردارى قرار گيرد .
پايه هم مانند فريزى اقتصادى بر پايهء فروش محصول گردو داشت . تمام درههاى اين ناحيه از درختان كهن و تنومند گردو پوشيده بود و مردم نيز سخت به جمعآورى محصول خود مشغول بودند . مردم فريزى مىگفتند كه آنها هرساله نزديك به يك هزار تومان گردو مىفروشند . آنها محصول خود را به ارمنىهاى روس و همچنين چند خريدار ديگر در نيشابور به بهاى هر خروار ( 649 پوند ) 12 تومان ( 2 پوند و 8 شيلينگ ) و يا هر هزار عدد سه قرآن ( 14 پنى ) مىفروختند . مىگفتند بعضى از درختان تا 10000 عدد گردو بار مىگيرند ، كه اين تعداد زياد و تعجبانگيز است . آنها همچنين گفتند كه نزديك به دو سال پيش دو معاملهگر ارمنى روس به فريزى آمده و تعدادى از درختان گردو را از آنها خريدارى كردند .
آنها سپس اين درختان را انداخته و قطعهقطعه نمودند و بكمك گارىهايى كه همراه آورده بودند آنها را خارج ساخته و همراه بردند . بدينترتيب قيمت يك درخت گردوى خوب حدود 10 تومان يعنى نزديك به دو پوند بود .
زمانى كه در فريزى بودم ، از يكى از اهالى ده يك سبد عسل خريدم . چيزى كه در سرزمين خشكى چون ايران خيلى كم يافت مىشود . قبلا مقدارى عسل در مناطق جنگلى نزديك استرآباد خريده بودم ، اما در خراسان هرگز عسل نديده بودم . از اينكه دهاتىهاى اين ناحيه چيزى در مورد پرورش زنبور عسل مىدانستند بسيار خوشحال شدم . تا آنجا كه توانستم دريابم ، اين مردم چيزى در مورد نگهدارى زنبورها در فصل زمستان نمىدانستند و بعد از آنكه زنبورها ، عسل خود را مىگذاشتند ، آنها را رها مىكردند تا از بين بروند .
مسير بعدى ما در طول درهء فريزى و به سمت پايين ، تا انتهاى رشتهء چيل شاه ادامه يافته و آن را دور مىزد ، تا به خرمآباد « 1 » دهكدهء كوچكى كه سى خانوار در آن زندگى مىكردند و نزديك به 1170 متر ارتفاع داشت رسيديم . مىخواستم تا كوههاى شمالىتر را نيز بررسى كنم . اما راه ما توسط رشتهء چيل شاه مسدود مىشد . بر روى اين رشته هيچ راه قاطر روى مشاهده نمىشد و مجبور بوديم تا آن را دور بزنيم .
هامش
( 1 ) - خرمآباد ، دهى است از دهستان چناران شهرستان مشهد . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .