اما در حال حاضر بعد از خشك شدن ، اين زمينها زير كشت قرار گرفتهاند و هر سمت را كه مىنگرى مردى به كمك شتر و يا اسبش مشغول شخم زدن زمين است . خاك اين زمينها فوق العاده حاصلخيز به نظر مىرسيد و بيشتر آنها در زير كشت ديم قرار داشتند .
بتازگى رود ديگر طغيان نكرده و از كنارههاى خود سرريز نشده بود . معلوم نبود كه علت اين امر عميقتر شدن بستر رود بوده و يا كمتر شدن آب آن . تركمنها با نظر دوم موافق بودند ، يعنى علت آن را كم شدن آب مىدانستند و از اين بابت بسيار نگران و ناراضى بودند .
اين گوشهء جنوب غربى از سرزمين يموتها شايد پرجمعيتترين قسمت از اين سرزمين بود كه من مشاهده كردم . ابهها به تعداد زياد در اطراف پراكنده بودند . مىگفتند كه جعفرباىها در قلمرو حكومت ايران 3000 خانوارند . از اين عده 500 خانوار به دامدارى مشغول بودند و در كنارهء شمالى رود گرگان در شعاعى برابر با 8 تا 10 ميل مستقر شده بودند .
تعداد 50 خانوار از چومورها يعنى آنهايى كه زراعت مىكردند نيز گفته مىشد كه در زمينهايى كه بتازگى با عقبنشينى آب خشك شدهاند و به آنها تزهآباد « 1 » مىگويند در 10 يا 12 ميلى شمال گميشتپه جاى گرفتهاند . به استثناى اين عده بقيهء چومورها در گميشتپه و يا در جنوب آن در زمينهاى واقع در بين رود گرگان و دريا مستقر بودند ؛ هيچيك از آنها در شرق خط تلگراف جاى نگرفته بودند . آنها از دامداران بزرگ منطقه بودند و تعداد زيادى شتر و گوسفند در اختيار داشتند . پشم و گوسفند و ساير دامها را براى فروش به روسيه مىفرستادند و تركهاى آذربايجانى نيز كه هر سال به ميان آنها مىآمدند از آنان شتر و گاوميش خريدارى مىكردند .
دوست تركمن ما كه تاكنون از وى به عنوان عامل ايرانى نام بردم ، از گميشتپه براى بدرقه ، ما را همراهى نمود . ده ميل كه دور شديم آنه خان و مردانش به ما خوشامد گفتند و ما را تا اردوگاه همراهى نمودند . آنه خان عنوان سرهنگ يا سرتيپى را از حكومت ايران دريافت كرده بود و سهميهاى برابر با 50 سوار را كه هريك ساليانه 5 / 22 تومان دريافت مىكردند در اختيار داشت . سربازها مىگفتند كه حكمران استرآباد خواسته است كه دستمزدهاى آنها را بر حسب برنج بپردازد و آنها قبول نكردهاند . ابتدا دليل اين امر را نفهميدم اما بعد متوجه شدم كه بخاطر نرخ برنج در بازار بوده است . برنج يكى از محصولات مهم كشاورزى در استرآباد است و قيمت آن در دو يا سه سال گذشته از 2 تومان ( 8 شيلينگ ) به 5 تومان ( 1 پوند ) براى هر خروار استرآباد معادل ( 85 پوند ) افزايش يافته است . بهاى ثابت دولتى هنوز همان 2 تومان بود و ميزان محصول برنج ساليانه از زمينهاى سلطنتى
هامش
( 1 ) - تازهآبادTazahabad