ديدار ما آمد و ما را تا درون قلعه همراهى كرد . او خيلى مؤدب و محترمانه به ما خوشامد گفت و مقدارى جو ، و تعدادى گوسفند و چيزهاى ديگر به رسم مهماننوازى به ما هديه كرد .
دهكدهء شهرنو بدست محمد خان بيگلر بيگى يكى از رؤساى ايل هزاره كه سابق بر اين ، به اين ناحيه فرمان مىرانده بنا شده است . ديوارهاى بلندى كه آنزمان بدور دهكده كشيده شده بود پس از گذشت مدتى فروريخت و مردم نيز در اطراف دهكده سكنى گرفتند . آب اينجا از قنات تأمين مىشد و انواع و اقسام ميوههاى منطقه به استثناى انار كه هوا براى آن بيش از حد سرد بود در آن به عمل مىآمد ، در تمام ناحيه كلاغها به چشم مىخوردند كه لانههاى خود را در ميان شاخ و برگهاى درختان ميوه برپا كرده بودند .
در شهرنو همچنين مقبرهاى در سايهء تعداد درخت تنومند كاج قرار داشت و بر بالاى يك تپه ، باقيمانده و ويرانهء بلند ارك شهرى قديمى و ديوارهاى اطراف آن در ديد بود كه به نظر مىرسيد در روزگار خود استحكام قابل توجهى داشته است . در اينجا مسير ما به طرف بالا و از درهاى واقع در مركز منطقهء باخرز مىگذشت . در پايين دره آب جريان داشت ، از دهكدهها و باغهاى زيادى گذشتيم ، در دو طرف چشمهسارها و نواحى سرسبز و حاصلخيزى وجود داشت ، بهرحال اين يكى از مناظرى بود كه انسان بندرت مىتواند در ايران شاهد آن باشد .
باخرز در اثر هجوم تركمنها ويران گرديد . گفته مىشد كه در سال 1894 م . در آمد اين منطقه 3400 تومان ( 680 پوند ) نقدى و 1800 خروار غله بوده است . در حالى كه شرايط اقليمى آن امكان توليد خيلى بيشتر محصولات كشاورزى را داشت . جمعيت باخرز را بيشتر ايرانيان تشكيل مىدادند كه به آنها باخرزى مىگفتند . همچنين تعداد قليلى هزارهاى ، تيمورى و افغانى نيز در آن ساكن بودند . در سالهاى ريزش بارانهاى بهارى غله بطور ديم كاشت و برداشت مىگرديد و مقدارى نيز به خارج از اين منطقه صادر مىشد .
در ابتداى جلگه دهكدههاى شوئىبالا « 1 » و عليك « 2 » بودند كه به بلوچها تعلق داشتند . اين مردم از آنجا كه چادرنشين بودند و خوى بيابانگردى در آنها هنوز بر جاى مانده بود در اين دهكدهها زندگى نمىكردند . آنها داخل دهكده صاحب زمين و خانه بودند اما با اينحال خود در نزديكى دهكده و درون چادرهاى بزرگ و سياه زندگى مىكردند و خانههاى خود را اجاره داده بودند . در اين دهكده كلا 50 خانوار قرائى كشاورز زندگى مىكردند .
از درهء باخرز خارج شديم و از گردنهء قلعهمنار كه روى نقشه ارتفاع آن 2136 متر
هامش
( 1 و 2 ) - نام اين دو دهكده در فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 در شهرستان باخرز ضبط نشده است .