محققانه تحرير نمود و عالىترين آثار را در اختيار و دسترس طالبان حكمت قرار داد .
همين طور شيخ رئيس در نحوهء رجوع خلايق به حق و كيفيت رجوع آنان به مبدأ وجود و قسط انبيا و اوليا خصوصا حقيقت محمديه - صلّى اللّه عليه و آله - از تعينات وجودى و نهايت سير آنان در مقام عروج ، مطلب عميقى ذكر نكرده است . در بعضى از مواضع كتب خود ، نهايت سير انسان كامل را تا مرتبهء عقل مدبّر نظام عالم ماده مىداند . و در بعضى از موارد ، نهايت سير انسان كامل را تا رتبهء عقل اول دانسته .
قواعد مقرر در كتب او با اين اصل كه مرتبهء انسان كامل در نهايات وجود به دو مرحله بر عقل اول مقدم است ، سازش ندارد .
نگارنده ، براى اثبات اين معنا كه شيخ و اتراب و اتباع او در معاد جسمانى مقلد نيستند و اصولا نمىتوانند به حشر اجساد معتقد شوند و تصحيح او و شيخ اشراق ، معاد جسمانى را به اتصال برخى از نفوس به مواضع تخيل نفوس كلى و يا تصحيح معاد به ظهور نفس بصور برزخى [ 1 ] و ابدان مثالى در قوس نزول - كما عليه الشيخ الإشراقى - ناچار است از بيان مرام شيخ رئيس و شيخ اشراق در نحوهء معاد نفوس و نيل ارواح به ثمرات افعال .
بيان مذهب حكما و فلاسفه در معاد
و رجوع نفوس به آخرت و ملكوت جهت نيل به نتايج اعمال و ثمرات افكار و بيان اختلاف نفوس در آخرت حسب درجات و مقامات آنها مقدمة بايد دانسته باشيم كه علت هبوط و نزول نفوس از عالم ملكوت ، بلكه
شرح
[ 1 ] . شيخ اشراق با اينكه بواسطهء اثبات عالم برزخ متوسط بين عالم ماده و نشأت ملكوت به حل معضل معاد نزديك شده است ؛ چون برزخ متصل و مقيد و جزئى را منكر است ، معاد را به تعلق نفوس به ابدان برزخى تصحيح نموده است . و اين معنا براى جميع نفوس حاصل است ، ولى معاد موعود بايد از ناحيهء تعلق ارواح به ابدان حاصل در عالم ماده و رجوع اين ابدان به عالم آخرت و قيامت متحقق شود .