فى المثل : اگر به بول بودن مايعى قطع داشت حتما از آن اجتناب مىكند . حال چگونه مىتوان او را به عدم اجتناب از آن مكلّف نمود و يا به او گفت به برائت و يا استصحاب عدم نجاست رجوع نما ؟
* مراد شيخ از عبارت ( بل بكلّ من قطع بما يقطع بخطائه فيه من الاحكام الشرعيّة . . . ) چيست ؟
ج : اينست كه : وجوب ارشاد و لزوم ردع از اشتباه ، تنها در چهار مورد ثابت است . يعنى : بر عالم به موضوع واجبست كه جاهل را ارشاد نموده و او را از قصدش مرتدع نمايد .
1 - آنجايى كه مكلف به حكم شرعى جاهل است و همين جهل علّت خطا و اشتباهش باشد فى المثل : نداند كه گوشت خوك حرام است و از روى جهل آن را به جاى گوشت حلال بخورد .
2 - آنجايى كه مكلّف در موضوع خارجى متعلّق به حفظ نفس ، اشتباه كرده باشد
فى المثل : نفس محترمى را با نفس مهدور الدم اشتباه كرده باشد و در نتيجه تصميم به قتل او گرفته است
3 - آنجايى كه مكلّف در موضوع خارجى متعلق به حفظ عرض يعنى : آبرو و ناموس اشتباه نموده است فى المثل : زن اجنبيّهاى را بهجاى همسر خويش فرض كرده و قصد نزديكى با وى دارد
4 - آنجايى كه مكلّف در موضوع خارجى متعلّق به حفظ مال وافرى ، اشتباه نموده است فى المثل : اموال بسيارى از بيت المال را مال خويش دانسته و در صدد صرف و خرج آن است
نكته :
شارع مقدّس در هيچيك از موارد فوق راضى به مخالفت نبوده و لذا تحقيق هيچيك درست نيست .
* مراد شيخ از عبارت ( بل الاموال فى الجملة . . . ) چيست ؟
ج : اموالى است كه گرانسنگ بودن يا كثرتش مورد توجّه است به نحوى كه حفاظت و نگهداريش لازم و واجب است .
در نتيجه :
اموال قليل و بىارزشى كه مورد اعتنا نبوده و شرعا حفظ آن واجب نمىباشد ارشاد در آن نيز لازم نمىباشد .
چرا كه وجوب ارشاد و ردع از اشتباه به منظور لزوم حفظ و وجوب صيانت است و وقتى كه اين امر لازم نبود ناگزير وجوب ارشاد نيز منتفى مىباشد
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 143
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٤٣