از هر كسى سخن خوبى شنيد ، توضيح خواست . لقمان با حكيمان زياد رفت و آمد مىكرد .
با آنها تواضع داشت . از حاكم و قاضى و سلطان دورى مىكرد . براى گرفتارى قاضيان گريه مىكرد ، و به حاكم و سلطان براى پيشامدها و غفلت آنها از خدا و اطمينان در تمايل آنها به دنيا و زيبائيهاى آن ترحم مىكرد . و در اين مسئله زياد فكر مىكرد . و عبرت مىگرفت . و آنچه براى غلبه بر نفس لازم بود ، ياد مىگرفت . و با هوس خود جهاد مىكرد .
و با كمك آن جهاد از شيطان دورى مىنمود . و به چيزى كه نفع نداشت ، گوش نمىداد . و جز به آنچه مفيد بود ، سخن نمىگفت . به اين دليل به او حكمت داده شد . و عصمت يافت .
هنگامى كه روز تمام شد و چشمها چيزى را نمىديدند . خداوند تعالى گروهى از ملائكه را فرستاد بطورى كه لقمان صداى آنها را مىشنيد . اما آنها را نمىديد . گفتند : اى لقمان : آيا مىخواهى خداوند تو را خليفه [ پيامبر ] قرار دهد كه بر مردم حكومت كنى ؟ لقمان
گفت : اگر خداوند به من فرمان دهد ، من اطاعت مىكنم . چون اگر او به من چنين فرمان دهد ، مرا يارى مىكند و به دادم مىرسد و ياد مىدهد . و حفظ مىكند . اما گر خدا به من اختيار بدهد ، من عافيت را بر مىگزينم . [ پيامبرى را انتخاب نمىكنم ] ملائكه گفتند : چرا اى لقمان ؟
گفت : حكومت بر مردم ، بدترين مرتبهى دين است . و فتنه و بلاى زياد دارد . صاحب آن تنها مىماند و يارى نمىشود ، از هر جا ستم او را فرا مىگيرد . و حاكم دو حالت دارد ، اگر به حق حكومت كند ، پس سالم مىماند . و اگر خطا كند ، راه بهشت را گم كرده است . و كسى كه در ميان مردم پست و ذليل و گمنام باشد ، بهتر و درستتر است از اينكه در دنيا جلال داشته باشد . [ و در آخرت راه بهشت را پيدا نكند ] و كسى كه دنيا را به آخرت برگزيند ، در هر دو زيانكار است . دنيا را از دست خواهد داد و آخرت را بدست نياورده است .
حضرت صادق عليه السلام فرمودند : ملائكه از حكمت او تعجب كردند . و خداوند منطق او را پسنديد . و زمانى كه شب شد و رخت خواب انداخت ، خداوند حكمت خود را بر او نازل كرد و حكمت او را در برگرفت . وقتى كه از خواب بيدار شد ، حكيمترين انسان روى زمين بود .
2195 . امام باقر عليه السلام فرمود : وقتى كه لقمان فرزندش را موعظه كرد گفت : من از وقتى كه وارد دنيا شدم ، به آن پشت كردم و به آخرت روى آوردم . و خانهاى كه به طرف آن مىروى نزديكتر از خانهاى است كه از آن دور مىشوى .
2196 . فرزندم ؛ آنچه را كه پشت سر گذاشتى ، طلب نكن و از آنچه در پيش رو دارى كناره مگير .
المواعظ العددية — صفحة 329
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٢٩