و خوشى و سختى ) 2 - پس چه بسيار به نعمتى شما را تخصيص داد و به رحمتى دريافت ( كه از جملهء آن اينست كه ) گناهان و كارهاى زشت خود را آشكار كرديد و او ( با ستّاريّت و غفّاريّت خود ) شما را پوشانيد ( مفتضح و رسوا نساخت ، و اين از نعمتهاى بزرگ او است ) و كارى كرديد كه موجب مؤاخذهء او بود و شما را مهلت داد ( در كيفرتان تعجيل نفرمود شايد توبه و بازگشت نمائيد ، زيرا عفو و بخشش و رحمتش بر عقاب و خشمش سبقت جسته ، و اين نيز نعمت بزرگى است كه به بندگانش عطاء فرموده كه اگر بر اثر گناه افراد را كيفر مى فرمود هيچكس روى زمين باقى نمى ماند ، چنان كه در قرآن كريم س 16 ى 61 مى فرمايد : وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللّهُ النّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ يعنى اگر خداوند مردم را بر اثر ستم و گناهانشان مؤاخذه فرمايد جنبندهاى بر روى زمين باقى نمى گذارد ، لكن آنها را مهلت مىدهد تا وقتى كه تعيين گرديده ، پس چون زمان ايشان برسد ساعتى بتأخير نيفتاده و پيشى نگيرند ) 3 - و شما را سفارش ميكنم به ياد مرگ و كم غافل شدن از آن ، و چگونه غافليد شما از چيزى كه ( مرگ ) از شما غافل نيست ، و چگونه طمع و آز داريد از كسى كه ( ملك الموت ) شما را مهلت نمى دهد 4 - پس ( براى شما ) كافى است پند دهنده مردگانى كه ديديد آنها را بر دوشها بسوى قبرهاشان بردند در حالى كه سوار نبودند ، و در قبرها نهادندشان در حالى كه فرود نيامده بودند ( زيرا سوارى و ورود در جائى بايستى از روى قصد و اختيار باشد ، پس چون حمل مردگان بر دوشها و نهادنشان در قبرها به ادراك و شعور خودشان نيست از اينرو نمى توان گفت كه آنها سوار بوده يا در قبرها وارد شدهاند ) پس ( طورى دست از اين جهان كشيده و رفتند و اثرى بجا نگذاشتند كه ) گويا ايشان بناء كنندگان دنيا نبودند و هميشه آخرت جايگاه آنان بوده ، 5 - بيرون رفتند از دنيايى كه در آن سكونت داشتند ، و جا گرفتند در گورى كه از آن مى رميدند ، آلوده بودند به دنيائى كه از آن دست كشيدند ، و تباه ساختند آخرتى را كه بسوى آن منتقل گشتند ( و اكنون پشيمانند و بيچاره ) نه از كار زشت مى توانند برگردند ( توبه و بازگشت نمايند ) و نه كار نيك را مى توانند زيادة نمايند ( زيرا آخرت دار تكليف نيست ، و اين بد بختى براى آنست كه ) به دنيا انس گرفتند دنيا ايشان را فريب داد ، و به آن اعتماد نمودند آنها را به خاك انداخت ( تباهشان ساخت ) 6
نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 759
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٧٥٩