چون كه دندانها برآرد بعد از آن * هم به خود گردد دلش جوياى نان
مرغ پر نارسته چون پرّان شود * طعمه هر گربهء درّان شود
در تفسير مجمع البيان ذيل آيهء شريفهء
وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ
، « 1 » روايت شده از حضرت نبي أكرم صلّى اللّه عليه وآله از جبرئيل عليه السّلام از خداى - عزّ وجلّ - كه فرمود : به درستى كه از بندگان ( مؤمن ) من كسى باشد كه واندارد أو را بر خير وصلاح ، مگر بيمارى ( صلاح أو در بيمارى است ) واگر أو را تندرستى عطا كنم ، هرآينه آن تندرستى أو را فاسد وتباه نمايد ، وبه درستى كه از بندگان من كسى باشد كه واندارد أو را خير وصلاح ، مگر صحت وتندرستى ( صلاح أو در تندرستى است ) واگر أو را مريض وبيمار گردانم هرآينه آن بيمارى ( دين وايمان ) أو را فاسد وتباه گرداند ، وبه درستى كه از بندگان ( مؤمن ) من كسى باشد كه واندارد أو را بر خير وصلاح ، مگر مال وثروت ( صلاح أو در توانگرى است ) واگر أو را فقير ومحتاج گردانم هرآينه آن فقر أو را فاسد وتباه گرداند ، وبه درستى كه از بندگان من كسى باشد كه واندارد أو را بر خير وصلاح ، مگر فقر واحتياج ( صلاح أو در فقر واحتياج است ) واگر أو را مال وثروت عطا كنم هرآينه آن دارائى ومال ( ايمان ) أو را فاسد وتباه نمايد واين كه براي هر يك از بندگان چيزى ( از فقر يا غير آن ) مقرر داشتم ، براي آن است كه من تدبير أمور بندگان خود كنم ( وآن چه خير وصلاح است ، براي آنها مقدر كنم ) از آنجا كه عالم ودانا به دلهاى ايشانم . « 2 »
3 . آن كه رعايت أدب نسبت به مولا وصاحب اختيار خود نموده ، وبه افعال پروردگار كه عين صلاح است ، اعتراض وگستاخى ننموده ؛ بلكه در مقام سپاسگزارى نعمتهاى بىپايانى كه به أو عطا شده ، برآيد وبه آنچه براي وى مقدر فرموده ، راضى وخشنود باشد ، تا مشمول عنايات خاصهء پروردگار گردد . قال تعالى
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
. « 3 »
هامش
( 1 ) . شورى ( 42 ) آيهء 27 . ترجمه آيهء مباركه اين است : واگر بسيار گرداند خداوند رزق وروزى را بر بندگان خود ( آن طور كه طالب وخواستار آنند ) هرآينه در روى زمين طغيان وسركشى نموده واز فرمان حق بيرون روند ، ولى خداوند فرو مىفرستد رزق وروزى را بر بندگان خود به اندازه معينى كه مىخواهد ( وصلاح ايشان داند ) . به درستى كه أو نسبت به بندگان خود آگاه وبيناست .
( 2 ) . تمام اين روايت ، با مختصر اختلافى در علل الشرايع صدوق ، امالى شيخ طوسي ودرّ المنثور سيوطى آمده است .
( 3 ) . إبراهيم ( 14 ) آيهء 7 .