رسالهء سرمايهء سعادت در توحيد ونبوت وامامت ومعاد ، به طور اختصار
توحيد
پس از ستايش پروردگار يگانه ، ودرود به روان پاك پيمبران ستوده وجاىنشينان بر حقّشان ، « احمد آشتيانى » در بيان راه خداشناسى چنين تحرير نمايد :
سهلترين راه شناسائى آفرينندهء جهان ، انديشه نمودن در « آيات انفسيّه وآيات آفاقيّه » است ، ومراد از آيات انفسيه ، علامتها يعنى نشانههاى دلالتكننده بر وجود پروردگار عالم است ، كه عبارت است از حكمتهاى كاملهء بسيار ودقيقهاى ثابتهء بىشمار در آفرينش وساختمان هر فردى از اقسام موجودات ، كه نشانههاى وجود وعلم وقدرت خداوندى است .
ومقصود از آيات آفاقيه ، تفكر در ترتيب آفرينش أنواع موجودات ونظام جملي « 1 » عالم جسماني است كه پس از غور « 2 » در حكمتها ودقائق حاصلهء در آفرينش افراد وأنواع موجودات ، انسان عاقل با انصاف البتة يقين وتصديق مىكند كه موجودات عالم جسماني را آفريننده وپروردگارى است موجود وعالم وقادر وصاحب جود وعطاى دائم ( وبا غير عاقل منصف سخنى نيست ، سخن را روى با صاحبدلان است ) .
در بيان اوّلين راه ، يعنى راه خداشناسى واستدلال به آيات انفسيه ، گوئيم : سزاوار است انساني تأمل در نشانىهاى آفرينش در وجود خود نمايد كه مايهء ساختمان بدنش ، جوهرهء خاكى بوده كه گياهان ودرختان به وسيلهء ريشههاى خود از زمين جذب نموده ورشد كرده
و
هامش
( 1 ) . كلّى .
( 2 ) . بررسى .