و اما راههاى شناخت نعمت
اگر چه شمار نعمان الهى از عدد بيرون است اما شناخت نعمان الهى ممكن و شكر بر آن واجب است و خواجه بزرگوار سه راه جهت شناخت نعمات الهى پيشنهاد داده است : فاما معرفة النعمة ، فانها تصفوا بثلاثة اشياء : بنور العقل ، و شيم برق المنة ، و الاعتبار باهل البلاء .
نعمتهاى الهى را از سه راه مىتوان شناخت :
الف ) نور عقل
نور عقل همان نور يقظه و بيدارى است كه در سايه واعظ درونى بر عقل سالك پرتو مىافكند ، چنان كه مولاى متقيان على عليه السّلام فرمودند :
فاستصبحوا بنور يقظة فى الابصار و الاسماع و الافئدة
« 1 » ؛ ( سالكان ) نور يقظه را بر ديدگان و گوشها و دلها بر مىافروزند .
ب ) چشم داشت به مواهب الهى :
همانطور كه انسان بر ابر در آسمان نظر مىكند و انتظار باران را مىكشد به همان نسبت نيز به آسمان رحمت الهى نظر و انتظار عنايت دارد .
ج ) عبرت گرفتن از اهل بلا
يكى از راههاى مهم شناخت نعمت الهى عبرت گرفتن از بلا و مصيبتى است كه به ديگران وارد شده است . اگر بيمارى را مىبينيد ، شكر نعمت سلامتى را بجا آوريد ، اگر گمراهى را ديدهايد به نعمت هدايت و ا يمان خود سپاسگزار باشيد . بلا براهل بلا امتحان و براى ما عبرت بزرگ است .
و أمّا مطالعة الجناية ، فانّها تصّح بثلاثة اشياء : بتعظيم الحق و معرفة النفس و تصديق الوعيد .
امّا مطالعه بر گناهان با سه چيز به صحت و راستى مىانجامد :
الف ) تعظيم حق :
شناخت عظمت حق تعالى موجب مىشود كه مرتكب گناه نشويم ، چرا كه مخالفت
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبه 213 .