مصرف مىكردند ، اشك مىريختند و با آنها صحبت مىكردند . . . اى آب ، من لايق تو نيستم . اى نان عزيز من استحقاق خوردن تو را ندارم . خدا بر من منت نهاده كه تو را روزى من كرده .
و هو على ثلاث درجات :
الدرجة الاولى :
الشكر على المحابّ و هذا شكر تشاركت المسلمون فيه و اليهود و النّصارى و المجوس و من سعة برّ البارىء سبحانه أنه عدّه شكرا و وعد عليه الزّيادة و أوجب فيه المثوبة .
شكر را سه درجه است : درجه نخست شكر در اشياء محبوب و دلخواه است و اين شكرى است كه مسلمانان در آن با يهود و نصارى و مجوس مشاركت دارند و اين از گستردگى و وسعت احسان خداوند است كه آن را شكر به مشار آورده است و وعدهء زيادت بر آن داده است و پاداش نيك بر آن واجب ساخته است .
« محاب » جمع حبّ است . يعنى امكانات و هرچيزى كه در عالم هستى مىبينى ، خداوند قرار داده است . در اين شكر همهء اديان مشتركند ، مسلمان ، مؤمن ، فاسق ، كافر ، همه از اين سفرهء الهى استفاده مىكنند كه خداوند به صفت رحمانيت به همه روزى مىدهد و از لطف اوست كه سپاسگزارى ما را در ازاى نعمتهايى كه به ما مىدهد ، شكر محسوب كرده و نيز وعده فرموده كه هركس نعمتهاى خدا را شكر كند بر نعمتهايش مىافزايد . هرچه بيشتر شكر كند خداوند بر نعمتهايش مىافزايد . چنانكه در كريمهء شريفه مىفرمايد :
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ .
« 1 » اگر شكرگزاريد بر شما بيفزايم .
اين شكر درجهء اول است . هركس از نعمتهاى الهى بهرهمند است بايد آنها را شكر كند ولى نمىتواند ، بدينسبب فرمود :
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها .
« 2 » اگر نعمتهاى خدا را بخواهيد بشماريد نتوانيد .
همين عجز ، ذهن انسان را در درك حقيقت نعمتهاى الهى فرو مىبرد . نعمتهايى كه استفاده مىكنيم آيا ما مالك آنها هستيم ؟ هيچچيز در عالم نيست كه مالكش خدا نباشد .
هامش
( 1 ) ابراهيم / 7 .
( 2 ) . ابراهيم / 34 . ترجمه : اگر نعمتهاى خدا را بشماريد نتوانيد .