وفا كنيم و ملامت كنيم و خوش باشيم * كه در طريقت ما كافريست رنجيدن « 1 »
پس فائده « رجاء » اين است كه مانع كفر يا نااميدى سالك مىشود .
درجات رجاء :
و الرجاء على ثلاث درجات . رجاء سه درجه دارد :
الاولى :
رجاء يبعث العامل على الاجتهاد و يولّد التلذّذ بالخدمة و يوقظ الطّباع للسماحة به ترك المناهى . رجايى است كه عمل كننده را به تلاش بيشتر برمىانگيزد . عامل لذت بردن در خدمت است و طبع انسان را همواره بلند مىدارد تا مناهى الهى را ترك نمايد .
درجهء اول رجاء اين است كه عاملش ( يعنى كسى كه اميدوار است ) را به تلاش و كوشش وا مىدارد و به اميد ثواب با نشاط مىسازد و با اين بيان كه فرصت هنوز باقى است و خدا نيز به من توفيق خواهد داد ، اين روحيه منشأ تلاش و كوشش مىشود .
از خواص ديگر اميد ، آمادهء ساختن قواى نفسانى براى ترك گناهان است و اگر رجاء نباشد انسان شيرينى اطاعت و بندگى را احساس نمىكند . ترك گناهان بايد جوانمردانه باشد تنها ذكر « استغفر الله و ربى اتوب اليه » كافى نيست . بايد لذت گناه از دخل خارج شود و اين جز با درك لذات معنوى ميسر نيست . اگر ترك گناه جوانمردانه نباشد شبيه استخوان لاى زخم است كه در موقعيت مناسب دوباره سرباز مىكند و دوباره سالك را به خطر مىاندازد و اين رجاء عامه است .
الدرجة الثانية :
رجاء ارباب الرّياضات أ يبلغوا موقفا يصفو فيه همّهم برفض الملذوذات ، و لزوم شروط العلم ، و استقصاء حدود الحميّة . رجاى اهل رياضت و آن اين است كه همّ اين افراد به جايى برسد كه از جان آنها شيرينى امور لذت بخش پاك شود و شروط علم را در عمل به جا آورند ، و كرانههاى پرهيزكارى را تا دورترين حدش رعايت كنند . » .
هامش
( 1 ) . حافظ .