باشد در مقابل يك عامل براى دروغ بودن و نادرستى آنها و ما با سه گزارش مواجه شديم در اين صورت ما دو علم خواهيم داشت ( علم اجمالى 1 ) داراى هشت عضو در مجموعهء اطراف خود است و آن هشت عضو عبارتند از حالات صدق و كذب كه در اين گزارشات سهگانه امكان دارد و از اين حالات 8 گانه فقط يك حالت است كه حالت كذب همهء خبرها است حال چنانچه اينعلم به تنهائى ميماند مسلّما مقدارهاى احتمالى حالات هشتگانه بطور مساوى بوده و مقدار هريك 8 / 1 ميبود و لكن در اينجا ( علم اجمالى 2 ) وجود دارد كه حالات محتملهء عوامل صدق و كذب اين خبرهاى سهگانه را فراگرفته است و نظر باينكه هريك از آن خبرها برحسب فرض بايد با يكى از عوامل سهگانه ارتباط داشته باشد : ( 2 عامل صدق و يك عامل كذب ) لا محاله ( علم اجمالى 2 ) بجاى آنكه با سه رويداد مواجه شود با 9 رويداد مواجه خواهد بود و يا بتعبير ديگر با سه مجموعهء سهگانهاى .
أ - مجموعهء سهگانهاى از براى عوامل صدق و كذب در خبر اوّل
ب - مجموعهء سهگانهاى از براى عوامل صدق و كذب در خبر دوّم
ج - مجموعهء سهگانهاى از براى عوامل صدق و كذب در خبر سوّم
و ( علم اجمالى 2 ) عبارت است از علم بوجود يك عامل از هريك از اين مجموعههاى سهگانهاى ، و حالات محتملهء وجود يك عامل از هريك از عوامل اين مجموعهها عبارتاند از 27 حالت و مقتضاى يك حالت از اين 27 حالت آنست كه عامل تحقّق يافته در هريك از مجموعهها عامل كذب است و همهء اخبار سه گانه دروغ باشد و 26 حالت ديگر مقتضى اين است كه حدّاقل يكى از آن اخبار سهگانه صادق باشد .
و بدين ترتيب ( علم اجمالى 2 ) در تغيير دادن مقدارهاى احتمالى اطراف ( علم اجمالى 1 ) دخالت نموده و آنها را غير مساوى مينمايد .
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص١٦١