به تلگرافخانه ، همين قسم تا پاى تالار سواره رفت ، در آنجا پياده شده در تالار نشست . جمعيت زياد از خوانين و شيخ الاسلام و پسران خود امام جمعه و كسبه حاضر بودند . به اهل كسبه گفته است كه اگر دولت بخواهد تخفيف شما را ندهد من از خودم مىدهم . نوشته به اهل كسبه داده و به سايرين هم گفته است اگر دولت به شما هم تخفيف جنس را نداد من با شما تا طهران مىآيم .
نوشته هم به آنها داده است و مراجعت به منزل خود مىنمايد . تا امروز كه دوشنبه هفتم است ابدا جوابى به جهت مردم از طهران نرسيده است .
مورخهء روز دوشنبه هفتم شهر شعبان المعظم سنه 1317 مطابق يازدهم ماه ديسمبر 1899 .
يك روز آقا ميرزا هدايت الله با اجماع خيلى زياد از طلبه و غيره به تلگرافخانه رفته منبرى هم همراه خود آورده بوده ، مىگويد منبر را جلوى تالار مىگذارند ، بالاى منبر مىرود ، خيلى بد نسبت به حكومت و فراشباشى او مىگويد ، از منبر پايين مىآيد مىرود منزل خود منبر را هم عقب او برداشته مىبرند . مردم تا روز سهشنبه هشتم شهر حال در تلگرافخانه بودند ، از طهران تلگراف كردند كه خروارى سه تومان جنس را مسعر كرده بگيرند . باز مردم راضى نشده روز چهارشنبه نهم تمام رفتند در مسجد نو خيال داشتند دكاكين را ببندند . روز پنجشنبه جناب نظام الملك و قوام الملك و نصير الملك را از طهران به تلگرافخانه احضار كرده از صبح الى دو ساعت از شب گذشته در تلگرافخانه بودند ، از قرار مذكور خيلى اعليحضرت همايونى تغير نسبت به جناب نظام الملك و قوام الملك و نصير الملك كردهاند ، بعد جناب اشرف صدر اعظم به شاهزاده مؤيد السلطنه تلگراف كرده بودند به اين مضمون كه " خيلى من به مردم فارس همراهى كردم ، اعليحضرت همايونى تفاوت تسعير جنس را بخشيدند ، كما فى السابق خروارى دو تومان بدهند ، از بابت تخفيف كسبه هم دخلى به ديوان ندارد ، رجوع آن با حكومت فارس است . ماليات خبازى و قصابى را هم مجددا بخشيدند . در كمال تشكر و رضامندى دعا به دولت قاهره نمايند " . همان وقت شب قوام الملك و نصير الملك با شاهزاده مؤيد السلطنه رئيس تلگرافخانه آمدند در مسجد نو پيش مردم و اين تلگراف را براى مردم خواندند . همان ساعت مردم چادر و دستگاه خود را از مسجد نو بيرون آورده متفرق شدند .
ديگر آنكه از قرار مذكور ساعد السلطنه كه سردار اكرم لقب دارد و پارسال حاكم عربستان بود مأمور فارس است . حال معلوم نيست به چه مأموريتى مىآيد .
ديگر آنكه چند روز بود كه باران دير شده بود ، قدرى قيمت گندم و جو ترقى كرده هر من تبريز دو شاهى علاوه شده بود ، الحمد الله ديروز تا به حال باران خيلى خوبى آمده به جهت حاصل بسيار نافع بود و اميد است تسعير گندم و جو تنزل كند .
ديگر آنكه دو سه روز است كه در شهر و بازارها شهرت انداختهاند كه جناب نظام الملك معزول است ولى از خارج و داخل كه تحقيق شده اين شهرت بىمعنى است .
ديگر آنكه نواب و الا معتضد السلطنه پسر مرحوم اعتضاد السلطنه مأمور رياست قشون و
وقايع اتفاقيه ( مجموعه گزارشهاى خفيه نويسان انگليس در ولايات جنوبى ايران از سال 1291 تا 1322 قمرى ) ( فارسى ) — صفحة 591
مساهمون: على اكبر سعيدى سيرجانى
ص٥٩١