آنها بشود كه ديگر ايلخانى در ميان نباشد .
ديگر آنكه سواد كاغذى است كه در ميان مردم شهرت دارد كه از جناب ميرزا محمد حسن مجتهد بعنوان شاه رسيده است و از طهران سوادش را به شيراز فرستادهاند .
" بسم الله الرحمن الرحيم ، به شرف عرض حضور اقدس اعليحضرت شهريارى خلد الله ملكه مىرساند سابقا دعاگو عريضهاى تلگرافا در باب مقاصد مداخلهء خارجه در داخل ممالك ايران به حضور مبارك عرض نموده بود ، جوابى از اولياى دولت قوى شوكت نقل نمودند كه كاشف بود از آنكه به مفاسد اجراى اين امور حقا التفات نفرمودند ، چون اغماض از او منافى اسلام بود لهذا ثانيا عرضه مىدارد كه مفاسد انفاذ اين امور بمراتب اعظم از مفاسد صرفنظر از آنهاست كدام مفسده با اختلاف قوانين ملت و عدم استقلال سلطنت و تفرق كليهء رعيت آنها از مراحم ملوكانه برابرى مىكند ؟ چگونه مىشود كه در قرون متطاوله اولياى دين مبين و سلاطين پيشين شكر الله مساعيهم اتلاف نفوس و بذل اموال خطيره در اعلاى كلمهء اسلام فرمودند به اندك فايده با مزيت تربيت مفسده از تمام اغماض نموده و كفر را بر وجوه معاش و تجارت آنها مسلط كرده تا بالاضطرار به آنها مخالطه و مواده كنند و بخوف يا به رغبت ذلت نوكرى آنها را اختيار نمايند و كمكم بيشتر منكرات شايع و مظاهر شود و رفتهرفته عقايدشان فاسد و شريعت اسلام مختل النظام گشته و خلق ايران به كفر قديم بگروند ، البته شدت اضطراب و وحشت رعيت و استنكاف علماى اعلام را در انفاذ اين امور به عرض حضور مبارك نرسانيده و بر دولت اغفال نمودهاند كه اين امور قابل انفاذ نيست و نخواهد شد هرچند منجر به اتلاف نفوس شود ، و الا از عزم خسروانه متوقع و مأمول نبوده كه رضا دهند رعيت كه فى الحقيقه خزانهء عامرهء دولتند بالمره از وجوه تجارت خود مسلوب الاختيار و مقهور كفار باشند ، بديهى است اولياى دولت قوى شوكت را از اجراى اين امور جز ترقى دولت مقصودى در نظر نيست بهتر اين بود كه اين رنج را در تربيت اتباع دولت قوى شوكت متحمل شوند كه هم سبب جمعيت قلوب رعيتدارى آنها گردد و هم منافى قوانين ملت و استقلال دولت نباشد . مأمول از عنايت ملوكانه چنان است كه عرايض صادقانهء دعاگو را با تأمل منظور نظر انور و در جمع قلوب رعيت بذل مرحمت فرمايند تا با كمال اميدوارى و شكرگزارى مشغول دعاگويى دولت جاويد مدت باشند الامر الاقدس العالى مطاع " .
ديگر آنكه در چند روز قبل تلگراف ذيل به عنوان نواب معتمد الدوله از جانب جناب امين السلطان به نواب معظم اليه رسيده كه به تمام حكام فارس برسانند ، سواد تلگراف حضرت مستطاب اجل اكرم افخم وزير اعظم دام اقباله العالى .
" به تمام حكام ولايات ممالك محروسه حسب الامر اقدس اعلى اظهار مىشود چون بعد از رفع انحصار دخانيات از داخلهء ممالك محروسه و بقاى امتياز حمل خارجه و عشور ، در منافى بودن اين دو فقره كه باز از براى تجار و رعاياى دولت عليه همه روزه اسباب زحمت و ايجاد گفتگو و سكتهء منافع تجارتى خواهد بود ، حسب الامر اين امتياز و انحصار معاملهء دخانيات در داخله و خارجه لغو و محو كان لم يكن امتياز به كلى نسخ و فسخ شده و كمپانى در اينجا مشغول است كه حساب
وقايع اتفاقيه ( مجموعه گزارشهاى خفيه نويسان انگليس در ولايات جنوبى ايران از سال 1291 تا 1322 قمرى ) ( فارسى ) — صفحة 397
مساهمون: على اكبر سعيدى سيرجانى
ص٣٩٧