مابقى مبتذل خواهند ماند و شايد روزى برسد كه فقط اسمى از آن بماند و همان استبداد هزارساله در شكل اوليه خود « * » ادامه يابد . و از اينرو اين نتيجه را خواهد داشت كه دولت به زور ملت و هواى نفس عدهء ، قانونى مرتب كرده و در ميان مردم خواهد گذاشت ، چون اجراكنندهء قانون خود دولت است ( برفرض گرفتيم كه ملت نيز مداخلهاى خواهد داشت ) چون عزل و نصب حكام در دست قوه مجريه است جريان را بدلخواه خود خواهد كرد . . . »
* * * بقيهء اين رساله مفقود شده ولى چون موقعيت اجتماعى و وزنه سياسى ثقة الاسلام طورى است كه ايجاب مىكند ، يك ورق كوچكى و يادداشت ناقصى هم از او مانده باشد ، جمعآورى و چاپ شود ، لذا از رسالاتش هرچه مانده آورده مىشود . م .
از رسالات ثقة الاسلام شهيد كه در سال 1326 هجرى نوشته است ترقى مملكتى بمال است و تحصيل مال با علم
اين دو قضيه از جمله بديهيات عقول است و هيچ عاقلى منكر اين دو جمله نتواند شد و گذشته از بداهت تصورى آن حس و وجدان شاهد و برهان است كه ترقيات محير العقول ملل خارجه از نتايج علم است و چيرهدستى آنان بر همديگر و تسلط و كثرت نفوذشان از نتايج ثروت . . . ما اهالى ايران كه بطور كلى مبتلاى جهل و فقر بودهايم و هميشه از صدمات استبداد دمى نياسوده ، امنيت كه از معدات تحصيل علم است نداشتيم و آنچه تحصيل كردهايم ميتوان گفت از غلطات دهر از غفلات روزگار بود و گرنه با آن همه چيرهدستى كه قاطعان طريق را بود چشم ، ملت ايران صبح سعادتى نديده و رويشان از روى وجد نخنديده بود تا بكام دل و فراغت بال بتواند تحصيل معاش نمايد
هامش
( * ) متوجه باشيد كه در 71 سال قبل نوشته است