بعد از آن اختلاف نظريات بميان آمد و هركس از دايرهء جمع براهى رفت ، اجتماع مبدل بافتراق و وفاق بدل بشقاق گرديد و گوشهنشينان كه طالب همچه روزى بودند از اين اختلاف كلمه و تشتت آراء استفاده كردند و شد آنچه شد .
هيئت وطن مركب از دوامر است يكى مذهب و ديگرى آب و خاك و اين دو در بقاء و دوام محتاج همديگر است ، قوام اسلاميت كه به حمد اللّه مذهب غالب و رسمى ايران است ميسر نشود مگر با استقلال سلطنت و سلطنت ايران را قوتى نخواهد بود مگر با بازوى ملت و متحد الرأى بودن آن ، چنانچه اگر خدا نخواسته مملكت ايران و سلطنت آن مضمحل شود از اسلام و معنويت و استقلال آن اثرى نخواهد ماند و جزو مذاهب ميته خواهد شد و منكر اين مطلب از تجربيات عالم بىبهره و غافل است ، از اينكه مذهب مجوس و يهود كه عزت و شوكت ندارد از نداشتن سلطنت است ، و مذهب بودا و بتپرستى كه نصف اهالى كرهء زمين تابع آن هستند بقا و ثباتش از جهت وجود سلاطين مقتدره است .
پس ما جماعت ايرانى را لازم است كه از اين دو قوهء قويه استفاده كرده و اسلاميت و ايرانيت را متحدا حفظ نمائيم تا از هردو بهرهمند گرديم . و ملل متنوعه تبعه ايران ابناء اين وطن هستند و حقوق آنها محفوظ و در حفظ وطن شراكت دارند ، و معلوم است كه مراعات اين نكته ما را جلب خواهد كرد بر حفظ امنيت و استقلال و سعى در تحصيل ثروت و ترقيات فوق العاده و وسعت تجارت و اگر ما ايرانى فعلا مثل ساير ملل علم و تجربه نداريم ، فقط آيهء شريفه و بشر عبادى الذين يسمعون القول و يتبعون احسنه و كلمات حكمت آيات الحكمة ضالة المومن اينما وجدها اخذها ما را دعوت مىكند كه از امورات نافعه و علوم مفيده و انتفاعاتى كه در ميان كافهء نوع بشر مشترك است ، در دست هركس باشد منتفع شويم و با اخلاق حسنه و تبعيت عالمان امين از هرطبقه باشد به نحوى كه شريعت اسلام ما را به آن دعوت كرده متصف شده گوى سبقت و ترقى را بربائيم .
مجموعه آثار قلمى ثقة الاسلام شهيد تبريزى ( فارسى ) — صفحة 261
مساهمون: ميرزا على تبريزى ( شهيد )
ص٢٦١