دشواريها به اين كار رضايت داده ؛ يا آن كه بدون رضايت فرعون صورت گرفته است . در عين حال ، ماجراى تعقيب فرعون و فرعونيان ، كه موسى عليه السّلام و بنى اسرائيل را تا ميان دريا دنبال كردند ، دلالت بر آن دارد كه اين حركت در جهت مخالفت علنى با فرعون بوده ، و بدون رضايت وى سامان داده شده است .
در اين دوران ، سه نكتهء ذيل جلب توجّه مىكند :
نكتهء اوّل : بنى اسرائيل ، در اين مرحله ، سخت گرداگرد حضرت موسى عليه السّلام را گرفته بودند ، و اختلال و خللى در صفوف آنان وجود نداشت ، يا دست كم اختلافات آنان در صحنهء اجتماعى بروز و ظهور نكرده بود . قرآن ، هر چند در اين ارتباط صراحتى ندارد ؛ امّا ، سير طبيعى حوادث و وقايع ، حكم مىكند به اين كه وضعيّت بنى اسرائيل در اين مرحله چنين بوده است . اسرائيليان ، در اصل اهل كتاب و آشنا با نبوّت بودهاند ؛ از سوى ديگر ، سختترين انواع عذاب را تحمّل مىكردند ، و نجات و رهايى را انتظار مىكشيدند . به علاوه ، سكوت قرآن از حكايت هر گونه اختلافى ميان بنى اسرائيل و موسى عليه السّلام در اين مرحله ، همراه با اطاعت بنى اسرائيل از حضرت موسى عليه السّلام در ارتباط با هجرت از مصر ، خود مىتواند گواهى بر اين مطلب باشد . آرى ، قرآن به دو نكته اشاره دارد كه نشانههاى اختلاف در آن ديده مىشود : يكى اين كه قرآن گوياى آن است كه تنها عدّهء معدودى از قوم بنى اسرائيل به موسى عليه السّلام ايمان مىآورند ؛ « 1 » ديگرى آن كه بنى اسرائيل در برابر آن حضرت از آزار و ستم فرعونيان ، هم پيش از رسالت و مأموريت آن حضرت و هم پس از آن ، زبان به اعتراض و شكايت گشودند « 2 » .
نكتهء دوم : حضرت موسى عليه السّلام ، در اين مرحله ، از وسيلههاى متعدّد و مختلفى براى رسيدن به اهداف دعوت خويش استفاده مىكرده . گاه با گفتگوهاى آرام و معجزات ؛ گاه با معجزاتى كه با انتقام شديد الهى توأم بوده است ؛ و گاه نيز ، با شكيبايى و مقاومت و انتظار .
در نتيجه ، حضرت موسى عليه السّلام در اين مرحله ، توانست به برخى از اهداف دعوت خويش دست يابد . حتّى مىبينيم كه در ميان جمع فرعونيان نيز آثار دعوت حضرت موسى عليه السّلام
هامش
( 1 ) يونس / 83
( 2 ) اعراف / 129