1 . موقعيّت اجتماعى كه حضرت موسى عليه السّلام داشت و بنى اسرائيل نداشتند ؛ او پسر خواندهء خاندان حاكم بر مصر بود و در ميان آنان نشو و نما يافته بود .
اين موقعيّت اجتماعى بىنظير ، هر چند ، تا حدود زيادى ، پس از گريختن موسى عليه السّلام از مصر ، به موجب كشتن آن مرد فرعونى ، بىاثر گرديده بود ؛ با اين حال ، مىتوانيم اين عامل را از اين جهت تعيين كننده بدانيم كه توانست موسى عليه السّلام را در اجتماع مردم مصر ، به طور عموم ، و در ميان اسرائيليان به خصوص ، به عنوان شخصيّتى كه مىخواهد دفاع از بنى اسرائيل را بر عهده گيرد ، و به سرانجام برساند ، تثبيت كند . چنان كه مىتوان گفت ، تنها از دست رفتن همين موقعيّت اجتماعى با اهميّت است كه مىتواند برداشت حضرت موسى عليه السّلام را از كشتن آن مرد فرعونى ، به عنوان كار خطايى كه سزاوار استغفار و نيازمند توبه به درگاه خداوند متعال باشد ، براى ما توجيه و تفسير كند . درست است كه حضرت موسى عليه السّلام با انگيزههاى درست و ارزشمندى دست به اين عمل صحيح زده بود ؛ امّا ، در عين حال ، با اين كار از پيش مطالعه نشده ، فرصت گرانبهايى را كه مىتوانست از آن در راه رهايى بخشيدن ملّت اسرائيل بسى استفاده كند ، از دست داد . بويژه ، اگر اين نكته را نيز مدّ نظر داشته باشيم كه حضرت موسى عليه السّلام در اين دوران و در اين صحنه ، چنان كه قرآن كريم توصيف فرموده است ، از علم و حكمت برخوردار بوده است .
2 . عواطف انسانى و شرافت ذاتى و وجدان آگاه حضرت موسى عليه السّلام ، به عنوان انسانى كامل و با فضيلت ، كه به اخلاق فاصله آراسته است ؛ اين خلق و خوى عاطفى و انسانى حضرت موسى عليه السّلام ، در اين دوران از زندگانى آن حضرت ، در سه مورد ، به نمايش گذاشته شده است : دست يازيدن به قتل آن مرد فرعونى ؛ يورش بردن بر آن مرد فرعونى ديگر ؛ و كمك و يارى دو دختر آن پيرمرد كه سرانجام داماد او گرديد ؛ چنان كه توصيف آن دختر از آن حضرت مبنى بر اين كه وى نيرومند و با امانت است ، گوياى اين جنبههاى شخصيّت حضرت موسى عليه السّلام است .
اين مواد سه گانه ، گوياى عواطف درونى و وجدانى انسانى حضرت موسى عليه السّلام است .
وى به رغم آن كه در خاندان فرعون ، يعنى خاندان حاكم بر مصر ، پرورش يافته است ، به يارى ستمديدگان قيام مىكند . خاستگاه تربيتى موسى عليه السّلام قاعدتا مىبايست ، ديدگاه
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 443
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٤٤٣