خود را به صورت منصبى زودگذر يا كيسههايى پر از زر مطالبه مىكردند .
يكى از بارزترين شواهد ، از آنجا به دست مىآيد كه سخن علماى قرآن را دربارهء مفسّرين صحابه ، در نظر بگيريم كه از يك سو مىگويند : على عليه السّلام از همهء صحابه بيشتر تفسير قرآن كرده است ، و ابو هريره از همه كمتر تفسير داشته است . . . « 1 » و از سوى ديگر ، كتب تفسير ( صحيح ! ) را در نظر بگيريم كه به گواهى آن كتب ، روايات تفسيرى ابو هريره به مراتب بيش از روايات تفسيرى حضرت على عليه السّلام است . « 2 »
بىشك ، اين ناهمخوانى ، خود دلالت دارد بر اين كه اوضاع و احوال سياسى حاكم ، ( فراگيرى ) روايت از على عليه السّلام را ممنوع كرده ، و مردم را به فراگيرى تفسير نزد ابو هريره واداشته است ؛ همان اوضاع و احوالى كه به اينان اجازه مىداد گفتههاى خودشان را به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و قرآن كريم منسوب دارند .
نمونههايى از تفسير با انگيزههاى غير الهى
الف ) نمونههايى از تفسير براى اغراض سياسى
1 . ابو بكر در روز سقيفه در برابر انصار به اين آيهء شريفه احتجاج كرد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ »
« 3 » ، و « صادقين » را در اين آيه به « مهاجرين » تفسير كرد ، به قرينهء اين آيهء شريفه :
لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ أَمْوالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً وَ يَنْصُرُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ ، أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
« 4 » . آشكار است كه پشتوانهء اين نحوه تفسير كردن قرآن ، جز يك مقصد و مقصود سياسى نيست ؛ گذشته از آن كه بسى از غرض اصيل قرآنى از بيان اين آيات به دور است .
هامش
( 1 ) الاتقان ، 2 / 187 - 189
( 2 ) مطلب متن را با روايات تفسيرى منقول از على عليه السّلام و ابو هريره در دو « كتاب تفسير » ضمن صحيحين بخارى و ترمذى قياس كنيد .
( 3 ) توبه / 119
( 4 ) حشر / 8 ؛ اين ماجرا را زركشى در كتاب خود البرهان فى علوم القرآن آورده است ( 1 / 156 ) . امّا ، ما يقين نداريم كه چنين تفسيرى از شخص ابو بكر سر زده باشد . علاوه بر اين ، روايت آشكارا رنگ اوضاع سياسى دورانى متأخّرتر از ابو بكر را با خود دارد .