باشد برخوردار نيستند ، و نمىتوانند اين خلأ را پر كنند ، به سراغ اهل كتاب مىرفتند ؛ بويژه آن كه بايد توجّه داشته باشيم كه بعضى از اين يهوديان و مسيحيان كه صحابه براى تفصيلات مسايل قرآنى به آنان مراجعه مىكردند ، اسلام آورده ، و با رهبران مسلمين در حكومت و ديگر نهادهاى اجتماعى در مىآميختند ، و كار به جايى كشيده شده بود كه مقرّب و مستشار اين رهبران اسلامى شدند ، مانند كعب الاحبار .
بهترين گواه ما بر اين كه بعضى از صحابه در تفسير قرآن به اهل كتاب مراجعه كردهاند ، تفصيلاتى است كه بر زبان صحابه ، در تفسير رويدادهاى تاريخى پيشين در ارتباط با قصّههاى پيامبران ، جارى شده است . زيرا مىدانيم كه حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در آن شرايط خاص و اوضاع و احوال فرصت نيافتند كه با اين وسعت و دقّت ، در سطح عموم مسلمانان تمامى قرآن را تفسير كنند ؛ از اين گذشته ، تفاسير اين دسته از صحابه با آنچه در تورات و انجيل آمده جزء به جزء انطباق دارد . « 1 »
منظور ما از اين سخن آن نيست كه در نصوص تاريخى و روايى ، مسألهء اعتماد صحابه بر گفتههاى اهل كتاب ، فراوان و به صراحت عنوان نشده باشد ؛ « 2 » بلكه دانشمندان اسلامى ، هر گاه خواستهاند در باب تفسير سخنى بگويند ، به اين حقيقت تاريخى اعتراف كردهاند . « 3 »
هامش
( 1 ) تفسير طبرى ، 1 / 225 - 227 و . . .
( 2 ) ر . ك . تفسير طبرى ، 1 / 151 ، 152 ، 230 ، 231 ، 235 .
( 3 ) ر . ك . الاتقان ، 2 / 205 ، كه از ابن كثير نقل كرده است كه ابن عبّاس ، احاديث طولانى در باب اسرائيليات فرا گرفته است .