غربى كه پايتخت پادوهها بود برد و ثروت هنگفتى به چنگ آورد كه بعدا از آن براى تحكيم موقعيت خود بر اريكهء سلطنت استفاده كرد . چون پايههاى سلطنتش محكم شد ، سپاهى به جنوبىترين قسمت دكن فرستاد . علاء الدين محمد خويشتن را به لقب سنتى « ناصر امير المؤمنين » مىخواند ، ولى پسرش قطب الدين مباركشاه اول ، نخستين و آخرين حكمران مسلمان هند است كه لقب « امير المؤمنين » كه خاص خليفه بود بر خود نهاد .
سلسلهء خلجى با قيام و ارتداد خسرو خان گجراتى از هم پاشيد . وى هندويى از طبقهء پائين بود كه به دين اسلام درآمد و مورد توجه آخرين سلطان خلجى قرار گرفت . اما بعد از دين اسلام ، مرتد شد و تخت سلطنت دهلى را غصب كرد . استيلاى مجدد مسلمانان را سردارى دونژاده به نام تغلق شاه اول و پسرش محمد شاه دوم ميسر ساختند . با سلطنت او در 720 / 1320 دورهء حكومت سلسلهء تغلقيه آغاز شد . تغلق براى استقرار ثبات اقتصادى و ادارى سلطنت دهلى و استرداد استيلاى مسلمانان بر دكن كوشش بسيار كرد . پسرش محمد كه شخصيتى مرموز داشت ؛ سردارى باتدبير بود . با اينهمه ، رفتارى نامعقول و نيروى قضاوتى ضعيف داشت .
افزايش پىدرپى مالياتها كه براى حفظ سلطنت بر پايههاى استوار مالى لازم بود ، مردم را از وى بيزار ساخت و تصميم او بر اينكه پايتخت را در 727 / 1327 از دهلى به دئوگير ، كه اكنون نام جديد دولتآباد بر آن نهاده شده بود ، نتيجهاى مصيبتبار داشت .
از آن سو ، وى با پيروزمندى ، حملهء مغولان جغتايى را بر ماوراء النهر دفع كرد ، ولى نقشهء او براى استفاده از ضعف دولت ايلخانيان و تاختن به آسياى مركزى از راه پامير ( اگر واقعا چنين قصدى داشته است ، زيرا مطالبى كه در اين باب در مآخذ آمده است ، كاملا روشن نيست ) خواب و خيالى بيش نبود . محمد شاه دوم با حكومتهاى مسلمان خارج از هند روابط سياسى داشت ؛ با مماليك مصر در تماس بود ( بنگريد به شمارهء 31 ) و تصديق و تأييد خليفهء عباسى پوشالى قاهره را دربارهء سلطنت خود تحصيل كرد ؛ با اينوجود ، اشتغال نيروى او به نقشههاى غير واقعبينانه نظامى در مرزهاى شمالى هند ، سبب سستى استيلاى تغلقيان بر دكن شد . در معبر يا مادورا واقع در منتهى اليه جنوب ، دولت مستقل مسلمانى به وجود آمد ( بنگريد به شمارهء 166 ) و در 748 / 1347 ، علاء الدين حسين بهمن شاه دولت بهمنى را در مركز دكن تأسيس كرد ( بنگريد به شمارهء 167 ، 1 ) . بعدا فيروز شاه سوم باز سند و بنگاله را به زير اقتدار سلاطين تغلقى برد ، ولى در مورد دكن دست به اقدامى نزد . آخرين امراى تغلقى همه ضعيف و ناتوان بودند و ضعف سلطنت آنان تيمور را به لشكركشى به هند در 801 / 1398 - 1399 برانگيخت و خرابى بسيار به بار آورد . در
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 577
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٥٧٧