نادر ( يا ندر ) رئيس طايفهء افشار بود و افشاريه طايفهاى از تركمانان بودند كه در شمال خراسان اقامت داشتند . در همين ناحيه بود كه بعدها نادر شاه ، « قلعه نادرى » را كه هم قلعه و هم خزانهء او بود ، ساخت . در اين دوره ، دولت صفويه در حال احتضار بود و بيشتر خاك ايران به دست افغانهاى غلزايى افتاده بود و وحدت ملى ايران كه در زمان شاهان صفوى بنيانى استوار يافته بود داشت در حال از هم پاشيدن بود . ازاينرو ، برعهدهء نادر بود كه وحدت ملى و يكپارچگى را به ايران بازگرداند . او اين كار را به طور موقت به انجام رسانيد ، هرچند كه به قيمت فقر اقتصادى و مالى مملكت تمام شد .
نادر در زمان شاه طهماسب دوم صفوى و در خدمت وى به قدرت رسيد و از همين روى ، طهماسب قلى ( غلام طهماسب ) ناميده مىشد . وى به تدريج خاك ايران را از مهاجمان افغانى پاك كرد و چون اين مهم در 1140 / 1727 به انجام رسيد ، شاه طهماسب به پاس خدماتش حكومت خراسان ، كرمان ، سيستان و مازندران را به وى داد .
با چنين قلمرو وسيعى در تحت فرمان ، نادر چون فرمانرواى مستقلى به حكومت پرداخت و سكه به نام خويش ضرب كرد و به مقابله با دشمنان خارجى برخاست . وى در 1143 / 1730 عثمانيها را از آذربائيجان و كردستان بيرون راند و در قفقاز تا دل داغستان پيش رفت . در اين هنگام ، شاه طهماسب قراردادى با دولت عثمانى و روسيه بست كه به سود ايران نبود و اين امر بهانه به دست نادر داد و وى ، شاه طهماسب را از سلطنت خلع كرد و يكى ديگر از شاهزادگان صفوى را به سلطنت اسمى برگزيد ، تا اينكه در سال 1148 / 1736 رسما خود را شاه خواند . او براى خاتمه دادن به نزاع كهنسال شيعه و سنّى كه ميان دولت ايران و عثمانى جنگ انداخته بود ، مذهب شيعه اثنى عشرى را كه صفويان دين رسمى مملكت كرده بودند ، رها كرد و به جاى آن صورت ملايمترى از تشيع را كه منتسب به امام ششم ، يعنى جعفر صادق بود و مذهب جعفرى ناميده مىشد ، جايگزين آن كرد . اما اين سياست آشتىطلبانه هيچ كس را خشنود نكرد و عثمانيها را از مخاصمت با ايران بازنداشت .
هزينه جنگهاى پىدرپى ، نادر را به لشكركشى درخشان و پيروزمندانهاش به هند در سال 1151 - 1152 / 1738 - 1739 وادار كرد و در نتيجهء اين لشكركشى ، محمد شاه ، امپراتور مغول هند ، ناگزير تمام ايالات واقع در شمال و غرب رود سند را به نادر واگذاشت و نيز پرداخت خراج گزافى را نيز متقبل شد . با تحصيل اين خراج ، نادر شاه مردم ايران را سه سال از پرداخت ماليات معاف كرد . در سال 1154 / 1741 ، سوء قصدى به جان نادر شد كه شك مىرفت پسرش رضا قلى ميرزا نيز در آن دست داشته است . اين
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 535
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٥٣٥