به مناسبت كلاه سرخى كه به سر مىگذاشتند ) همين عقيده را دربارهء آنها داشتند و از آنها ، هم از جهت روحانى و هم از جهت سياسى اطاعت مىكردند . شاه اسماعيل مذهب شيعه را مذهب رسمى مملكت قرار داد و اين در حالى بود كه تا آنزمان دستكم از جنبهء رسمى اكثريت مردم ايران بر مذهب اهل سنت بودند . از اين بابت ، دوران صفويه به سبب استقرار مذهب شيعه ، يكى از دورههاى فوقالعاده مهم در تاريخ ايران است ، زيرا در نتيجهء اين كار ، احساس تازهاى از يكپارچگى و وحدت و مليت در ايران پيدا شد كه به آنان اين توانايى را داد كه بىآنكه بر همبستگى و يكپارچگى آن خدشهاى وارد آيد تا آن روزگار پايدار بماند .
از نظر نظامى ، صفويان با دشمنى سخت همسايگان سنّى خود ، سلاطين عثمانى در مغرب و اوزبكان در شمالشرقى مواجه بودند . در مرزهاى شمالشرقى ، شاهان صفوى توانسته بودند جاى پاى خود را محكم كنند و شهرهايى چون هرات و مشهد و سرخس ميان آنها و دشمنانشان دستبهدست مىگشت . اما يورشهاى تركمانان براى غارت و گرفتن برده تا قرن سيزدهم / نوزدهم ادامه داشت . سلاطين عثمانى كه در قرن دهم / شانزدهم در اوج قدرت نظامى خود بودند ، دشمنان خطرناك صفويه به شمار مىآمدند . پيروزى سلطان سليم اول بر صفويان در نبرد چالدران ، در 920 / 1514 براى آل عثمان پيروزى در فن تداركات نظامى و نيز نمايش تفوق آنها در به كار بردن سلاحهاى آتشين بود ( صفويان مانند سلاطين مملوك مصر تا مدت مديدى با به كار بردن توپخانه و سلاحهاى آتشين كوچك چون تفنگ مخالف بودند ) و پشتيبانان آنها اعتقاد راسخ به صدمهناپذير بودن خدايى مخدومان خويش داشتند . بههرحال ، اندكى بعد از اين ، كردستان ، دياربكر و بغداد به دست عثمانيها افتاد و آذربائيجان مورد حملههاى مكرر آنها قرار گرفت . بعدا پايتخت صفويان از تبريز كه شهرى آسيبپذير و در معرض حملهء دشمن بود به قزوين و سپس به اصفهان منتقل شد .
دوران سلطنت شاه عباس اول كه تقريبا مقارن با سلطنت حكمرانانى بزرگ چون اليزابت اول ، فيليپ دوم ، شاه اسپانيا ، ايوان مخوف امپراتور روسيه و اكبر امپراتور مغول هند بود ، اوج قدرت سياسى و نيز تمدن و فرهنگ صفوى بود و نمونههايى از بزرگترين دستاوردهاى آن را در زمينهء هنرى مىتوان در شكوه و زيبايى معمارىهاى اين عصر در اصفهان مشاهده كرد . در زمان وى ، عثمانيها از آذربائيجان رانده شدند و سلطهء ايران بر قسمت شرقى قفقاز و خليج فارس قوى شد . همچنين ، روابط سياسى با اروپا برقرار گرديد ( هرچند اتحاد بزرگ صفويان و اروپاييان عليه دولت عثمانى كه نقشه آن طرح
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 532
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٥٣٢