جنبش مشعشعيان در قرن نهم / پانزدهم در جنوب خوزستان در منطقهاى كه در ايام بسيار متأخر به « عربستان » شهرت داشت ، پديد آمد . با اينكه اين منطقه كه در رأس خليج فارس قرار دارد ، از لحاظ قومى ، عرب محسوب مىشود ، زادگاه يك جنبش شيعى افراطى ايرانى بود كه صبغهء مهدوى و هزارهاى داشت و خاندان مشعشعى در عمر پانصد ساله خود هميشه از لحاظ سياسى با حكمرانان ايران ، نه فرمانروايان عراق رابطه داشتند ( و در اواخر حكومتشان با حكمرانان عثمانى ) . سيد محمد بن فلاح ظهور خود را به عنوان حجاب امام منتظر ، در مقابله و مخالفت با حكمروايان قراقوينلوى عراق ( بنگريد به شمارهء 145 ) اعلام داشت ؛ نام آنها مشعشع به نظر مىآيد ( با توجه به معنى واژه شعاع « پرتو نور » ) متضمن مفهومى اشراقى بود كه در تشيع ، بويژه به صورتى كه در عهد صفويه در ايران تحول يافته بود ، نمودى محسوس داشت .
در طى قرن نهم / پانزدهم ، مشعشعيان حكمرانان محلى مستقلى بودند كه مركزشان در حويزه قرار داشت و اين دورهء اعتلاى آنها به عنوان يك نهضت دينى - سياسى بود ، اما همينكه شاه اسماعيل اول صفوى ( بنگريد به شمارهء 148 ) دامنه قدرت خود را در 920 / 1514 به درون خوزستان گسترش داد ، مشعشعيان به صورت حكمرانان تابع صفويه درآمدند و در سدههاى بعد عموما واليان منصوب از جانب پادشاهان ايران بودند . در پايان قرن سيزدهم / نوزدهم ، نفوذ آنها با قدرت يافتن حكمرانان محمره از قبيلهء عرب بنى كلب ، تحتالشعاع قرار گرفت ، اما آل مشعشع تا زمان رضا شاه پهلوى ( بنگريد به شماره 152 ) توانستند باقى بمانند .
كتابشناسى
- البوم ، 54 .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « مشعشع » ( پ . لوفت ) .
- W . Caskel , " Ein Mahdi des 15 . Jahrhunderts . Saijid Muhammad ibn Falah
با شجره نسبى در صفحهء 75
und seine Nachkommen " , Islamica , 4 ( 1931 ) , 48 - 93 .
- idem , " Die walis von Huwezeh " , Islamica , 6 ( 1934 ) . 415 - 34 ,
با شجرهنامه و فهرستى در صفحه 424 - 432 .