بودند و در نتيجه ، درياى سياه ديگر درياى تركى نبود ، و تزارهاى روسيه بر آن بودند كه بر استانبول و تنگهء بسفور دست يابند ، تا بدين ترتيب به درياى مديترانه دسترسى پيدا كنند . در سالهاى آغازين قرن سيزدهم / نوزدهم ، محمد على ، سردار آلبانيايى ، حكمران و در حقيقت فرمانرواى خودمختار مصر شد ( بنگريد به شماره 34 ) ، يونانيان سر به شورش برداشتند و تا 1829 استقلال خود را به دست آوردند و الجزيره نيز به چنگ فرانسويان افتاد . رشد احساسات ملى و ميهنى كه در نتيجهء انقلاب كبير فرانسه و پيامدهاى آن ، در همه جا پديد آمده بود ملل بالكان را عليه حكومت تركان برانگيخت و در پايان دومين جنگ بالكان ( 1912 - 1913 ) ، قلمرو عثمانى در اروپا محدود به تراكياى شرقى شد .
شركت نابخردانهء دولت عثمانى در جنگ جهانى اول به طرفدارى از قواى محور سبب شد كه ايالات عربى از دست او برود . بنابراين ، شرايط پيمان سور ( 1920 ) باعث پس كشيدن مرزهاى تركيه در خاور نزديك شد . همچنين ، قدرتهاى اروپايى بر آن بودند كه سرزمينهايى را هم كه اصلا به خود دولت عثمانى تعلق داشت ادعا كنند و در نتيجه ، شعله آتش جنگ ميان يونان و تركيه برافروخته شد . همهء اين رويدادها سبب برانگيخته شدن احساسات ملى تركان كه يكى از وجوه آن بيزارى از خود خاندان سلاطين عثمانى كه سخت تحت سلطهء قدرتهاى اروپايى كه استانبول را در قبضهء خود داشتند ، قرار گرفته بودند ، شد . آن دسته از ملّيون ترك كه در آنكارا ، دور از فضاى سياسى پايتخت جمع شده بودند ، سلسلهء عثمانى را مانع ترقى و ناگزير مصدر ادبار و بدبختىهاى دو قرن گذشته مىدانستند . با تحريكات رهبر ملىگرايان مصطفى كمال ؛ آتاتورك بعدى ، نخست سلطنت سلسلهء عثمانى ملغى شد ( 1922 ) و سپس در 1924 به امر خلافت خاتمه داده شد و آخرين سلطان عثمانى عبد المجيد دوم خلع و تبعيد گشت .
كتابشناسى
- لين - پول ، 186 - 197 ؛ خليل ادهم ، 320 - 330 ؛ زامباور ، 160 - 161 و جدول « ا » .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم « عثمانلى . ا . تاريخ سياسى و سلسلهاى » ( ك . ا . باسورث ، ا . ا .
زكريادو و ج . ه كرامرز ) .
- ا . د . اندرسن . ساختار سلسلهء عثمانى ، آكسفورد 1956 .
- خليل ايناليق ، امپراتورى عثمانى : دورهء قديم 1300 - 1600 ، لندن 1973 .
- م . ا . كوك ( ويراستار ) ، تاريخ امپراتورى عثمانى ، كمبريج ، 1976 .
- س . ج . و اتزل كورال شاو ، تاريخ امپراتورى عثمانى و تركيه جديد ، كمبريج 1976 - 1977 .
- ر . مانتران ( ويراستار ) ، تاريخ امپراتورى عثمانى ، پاريس 1989 .