مغولان يا چنگيزيان
تاريخ مكتوب مغولان از اواخر قرن ششم / دوازدهم و آغاز قرن هفتم / سيزدهم شروع مىشود ، زيرا اين تنها از طريق تاريخ سرى مغولان ، نوشته شده در قرن هفتم / سيزدهم و بعضى منابع فارسى و چينى آن عهد است كه اطلاعات تاريخى در باب مغولان در دسترس قرار مىگيرد . بههرحال ، چنين به نظر مىرسد كه مغولان در اصل مردمى جنگلنشين بودهاند كه در جنگلهاى سيبرى و مغولستان خارجى در حوالى درياچه بايكال و حوزههاى رودخانهاى واقع در جنوبشرقى آن مىزيستهاند ، نه مردم چادرنشين استپها ، هرچند به صورت فاتحان دشتها و چابكسواران بيابانهاست كه نخست در صحنهء تاريخ ظاهر مىشوند .
پدر چنگيز ( در مغول چنگيس ) ، يسوگاى ، خان كوچك يكى از طوايف مغول بود و چنگيز احتمالا در حوالى سال 1167 زاده شد و نام اصلى او تموجين بود به معناى « آهنگر » . چنگيز تحت حمايت خان طايفهء قرائيت طغرل ، وانگ يا اونگ خان ( قاآن ) ، ( پرسترجان ماركوپولو ) در مغولستان به شهرت و قدرت رسيد . بعدها تموجين با طغرل درافتاد و در نبرد نخست طغرل و سپس رقيب مغول خود جاموقا را شكست داد . وى لقب چنگيز ( ؟ از تركى تنگيز به معناى « دريا » و مجازا به معناى خان يا قاآن جهان يا بزرگ ) را به دست آورد و در قوريلتاى يا مجمع بزرگ رؤساى طوايف ترك و مغول كه در 1206 تشكيل شد خان خانان همهء اقوام ترك و مغول شناخته شد . چنگيز پا از محدودهء مغولستان بيرون گذاشت و لشكر به جنگ تنگوتهاى تبتى ناحيهء كانسو و اردس در شمال غربى چين برد و در 1213 چين خاص را مورد حمله قرار داد و پايتخت شمالى