به ميزان برآمد همين اعتقاد * بر اين اعتقادم بود اعتماد
سالها در شيراز ، در خدمت مجتهد الزمانى ميرزا ابو الحسن خان مجتهد پسر عم خود ، علوم متداوله « 1 » مقدماتيه را استفاده نموده ، مطالب شرح هدايت ميبدى و شرح تجريد و معالم الاصول [ را ] به انتها رسانيدم و در خدمت فاضل كامل ميرزا محمد على مشهور به « واحد العين » مسائل كتاب مفاتيح فقه مرحوم ملا محسن فيض را استدراك نمودم و براى تكميل آنچه را دريافت كرده بودم به اصفهان رفته ، چندى توقف كرده ، عود به شيراز نمودم و از خدمت جناب حجة - الاسلامى حاجى شيخ مهدى مجتهد كجورى مقاصد كتب رياضيه مانند : خلاصه حساب و فارسى هيئت و شرح چقمينى « 2 » و شرح ملا عبد العلى بيرجندى بر بيست باب اسطرلاب و كتاب تحرير اقليدس [ را ] به انتها رسانيد . باز شروع در تكميل فقه و اصول نمودم و در خدمت جناب افادت - انتساب ميرزا سيد على « نياز » « 3 » تخلص ، مطالب كتب متداوله علم طب مانند شرح نفيس « 4 » و شرح اسباب و شرح تشريح قرشى « 5 » بر تشريح قانون و كليات و جزئيات و معالجات كتاب قانون شيخ ابو على به اندازهء طاقت استفاده نموده ، مدتها در خدمت جالينوس زمان حاجى ميرزا بابا حكيم باشى اصفهانى طريق صواب در معالجات امراض جزئيه و شخصيه را بياموختم ، پس محكمه طبابتم در شيراز رواج گرفته ، محسود اماثل شدم و در عصر هر روزه دانستههاى خود را خاطرنشان طلاب علوم مىنمودم و در سال 1279 به طهران رفته ، سالى توقف نموده در سال 80 [ 12 ] به التثام عتبه عليه رضويه على صاحبها الف السلام و تحيه مشرف گشته از طريق يزد عود به شيراز نموده ، مشغول به معالجه مرضى و تدريس شدم و در ماه شعبان سال 1283 در بلده بهبهان از ملا على اصغر خوشنويس خواهش نوشتن كلام اللّه مجيد نموده ، شروع در نوشتن فرمود پس كتاب تفسير مجمع البيان و تفسير بيضاوى و تفسير صافى و تفسير وجيز كه معروفترين تفاسيرند ، حاضر داشت ، عبارت آنها را مختصر كرده ، با يكديگر الفت داده در غره رمضان اين سال متعلقات تفسيريه سورهء مباركه الحمد را در حاشيه صفحه آن نگاشتم و تفصيل آن مؤلفات بر اين وجه است كه مشكلات اعرابى و صرفى و اشتقاقى و اختلاف قراءات و سند اختلاف ميان هفت نفر قارى كه هريك مرضى خاطر عموم مسلمانانند ابن كثير مكى و نافع مدنى و عاصم كوفى و حمزه كوفى و كسائى كوفى و ابو عمرو بصرى و ابن عامر شامى و بعد اختلاف قرائت بيان صنايع معانى و بيانى و بديعى و بعد حل مشكلات كلاميه ردا على الاشاعره و المعتزله و بعد نزول آيات در شأن اهل بيت طاهرين ( ع ) به اجماع مسلمانان و چنان كه نگاشتم در روز غره رمضان شروع در نوشتن حواشى بر كلام اللّه مجيد شده در روز هشتم ربيع دويم سنه 1284 به توفيق ايزد متعال به انجام رسانيدم و هيچ روزى را در سفر و حضر ، تعطيل ناكرده . اگرچه
هامش
( 1 ) . در متن : ( متدواله ) .
( 2 ) . قانونچه : تاليف محمود بن محمد بن عمر چغمينى كه شامل زبدهاى از مطالب لازم علم پزشكى است و در شيراز بوسيله دانشگاه اين شهر توسط آقاى دكتر محمد تقى مير استاد جراحى دانشگاه شيراز ترجمه و تحشيه شده است .
( 3 ) . ر ك : فارسنامه ناصرى ، گفتار دوم ، شرح حال او در بزرگان محله ميدان شاه .
( 4 ) . شرحى كه نفيس بن عوض بن حكيم كرمانى بر موجز قرشى نوشته است . ( پزشكان نامى پارس ، ص 44 ) .
( 5 ) . شرحى است كه علاء الدين ابى الحزم القرشى بر قسمت تشريح كليات قانون نوشته است . ( پزشكان نامى پارس ، ص 44 ) .