مدققين و نويسندگانى كه درين عصر احوال مولانا را نگاشتهاند ، و از اهل زبان بودهاند ، هر كس در چند سطرى مطلب را تلخيص كرده ، و چون تمام كتاب طبقات در دست شان نبود ، مقال مفصلى درين باره نه نگاشتند ، كه از آن جمله در سطور ذيل رأى سه نفر از مشاهير نويسندگان فارسى عصر حاضر ، نسبت به مقام ادبى و برجستگى خامهء مولانا خلاصه مىشود آقاى بديع الزمان خراسانى كه از اساتيد تهران است مىنويسد :
« قاضى منهاج الدين بن سراج الدين معروف به منهاج سراج از اهل گوزگانان بود ، و در فترت مغل بهند افتاد ، و بمناصب ارجمند رسيد ، كتاب طبقات ناصرى تأليف او مىباشد ، كه بخصوص راجع به سلسلهء غزنويه و غوريان و حوادث عهد مغل اطلاعات بسيار مفيد بدست مىدهد ، و نثرى سخت روان و بى تكلف دارد » . . . [ ( 1 ) ] دانشمند نامى سعيد نفيسى مىنگارد :
« معروفترين نويسندهء اين قرن ( قرن 7 ) در هندوستان ابو عمرو منهاج الدين عثمان بن سراج الدين جوزجانى است ، معروف به منهاج سراج پسر امام سراج الدين محمد منهاج سراج در دربار پادشاهان غورى بود ، مؤلف كتاب معروف طبقات ناصرى است .
. . . . در حق اين كتاب ادباى ايران ستم كردهاند ، زيرا گذشته از نكات تاريخى بسيار مهم ، در اوج فصاحت نثر فارسى است ، و هر صحيفهء آن گواهى ميدهد ، كه منهاج سراج بيهقى دويست سال بعد است مخصوصا چند صفحه كه در شرح فتنهء مغل نوشته شده ، لايق آنست ، كه تمام ايرانيان دلسوخته از فتنهء مغل آن را بخوانند ، و اگر اختيار با من مىبود ، آن كتاب را يكى از كتب درسى زبان فارسى در مدارس ايران قرار ميدادم . . . . » [ ( 2 ) ]
هامش
[ ( ) ] وى آمده ، ( 18 ) مجلهء اورينتل كالج ميگزين لاهور شرحى راجع بشاعرى منهاج سراج دارد بقلم پروفيسور عبد الستار صديقى ، ( 19 ) مجلهء على گره ميگزين مقالهيى در شماره ( 1 ) ج 13 مورخهء جنورى 1934 ع راجع بسوانح زندگانى منهاج سراج دارد از قلم زكريا فياضى يكى از دانش آموزان دانشگاه عليگره -
[ ( 1 ) ] منتخبات ادبيات فارسى ، 259 ص
[ ( 2 ) ] مجلهء ارمغان ص 610 ج 10