نوشته ، ور نه خود مولانا اندر آنجا سكونتى نه كرده و زندگانى نگذارنده است .
جوزجان همواره نزد جغرافيا نويسان و ارباب مسالك و ممالك معروف بود ، و ياقوت درين باره مىنويسد : « كه نام ناحيت وسيعى است از كورتهاى بلخ در خراسان ، كه بين مرو الرود و بلخ واقع است ، و قصبهء آن يهوديه ، و شهرهاى آن انبار و فارياب و كلار و غيره است » [ ( 1 ) ] مؤلف نامعلوم جغرافياى حدود العالم ، كه خودش نيز گوزگانى است گويد : « گوزگانان ناحيتى است آبادان و با نعمت بسيار و با داد و عدل ، تا بحدود باميان ، و جنوب وى آخر غور است ، و حدبست . و مغرب وى حدود غرجستان است و قصبهء بشين است ، تا بحدود مرو ، و شمال وى حدود جيحون است ، و پادشاى اين ناحيت از ملوك اطراف است اندر خراسان او را ملك گوزگان خوانند ، و از اولاد افريدون است ، و هر مهترى كه اندر حدود غرجستان است و حدود غور است ، همه اندر فرمان اواند ، و از همه ملوك اطراف او بزرگتر است به پادشائى ، و عز و مرتبت و سياست و سخاوت و دوست دارى دانش ، و ازين ناحيت اسپان بسيار خيزد ، و نمد و حقيبه و تنگ اسپ و زيلوى و پلاس خيزد ، و اندر او درختى است خنج خوانند ، و چوب وى هرگز خشك نشود ، و نرم بود ، چنان كه بر او گره توان افگندن ، و اندرين پادشائى ناحيت بسيار است ، چون ربوشاران كه آن ناحيتى است ، بزرگ و بسيار نعمت و مردمانى جنگى و از غرجستان گوزگانست و بعضى از آبهاى مرو ازين ناحيت رود ، و اندر وى معدن زرست ، و مهتران اين ناحيت از مهتران اطراف گوزگانست و مقاطعه بملك گوزگانان دهند . درمشان از دو ناحيت است يكى از بست و ديگر از گوزگان ، و اين به ربوشاران پيوسته است ، و ازين ناحيت آبها برود ، و بآبهاى ربوشاران يكى شود ، و رود مرو ازين آبهاست ، و مهتر اين ناحيت را در مشى شاه خوانند . [ ( 2 ) ] به اين طور مؤلف حدود العالم ناحيتهاى تمران ، ساروان ، ما نشان طالقان ، جهوذان ( مقر ملك گوزگانان ) پارياب ، گرزوان ، كندرم انبير ، اشبورقان ، انتخذ ( اندخود ) سان ، رباط كروان ، سنگ بن ، ازيو
هامش
[ ( 1 ) ] معجم البلدان ج 3 ص 167
[ ( 2 ) ] حدود العالم 59