اغراق نگاشتهاند ، ليكن مرحوم شاهزادهء آزادهء والاتبار « فرهاد ميرزاى معتمد الدوله » در كتاب « جام جم » از حاجى اظهار شكايت ميكنند در واقع از سوءتدبير و خبط و
هامش
در حال حاضر غير ممكن است ، حوادث آتيه را پيشبينى نمود ، تمام طبقات را ترس و وحشت فرا گرفته است و اردوى ييلاقى شاه به كلى تخليه شده است ، به نظر من هرگاه ميسيون سياسى روس و انگليس از محل ييلاقى به شهر طهران منتقل شوند ، در آرامش خاطر عمومى و رجال متمول ايران تاثير كلى خواهد داشت ولى اوضاع عمومى از سال 1845 به اينطرف كه كسالت شاه شروع شده به كلى تغيير يافته است و راهى به نظر نمىرسد كه انسان از روى آن بتواند نقشهء كار خود را بكشد و تشخيص موقعيت را بدهد ، از همين رو من الساعه قادر به اين نيستم كه بتوانم طرحى را كه عاقلانه به نظر مىرسد ، حضورتان شرح بدهم ولى با مشورت و توافق پرنس دولقوروكى حداكثر كوشش را خواهيم نمود كه نظم و آرامش را تا ورود و الا حضرت وليعهد به شهر ، برقرار نمائيم . با تقديم احترامات . فرانت . »
« نامهء حاجى ميرزا آقاسى به كلنل فرانت مورخه 2 سپتامبر 1842 : ( اين نامه مجددا از ترجمه انگليسى به فارسى درآمده است ) .
دربارهء كسالت جزئى شاهنشاه عظيم الشأن مدظله إله و عمره و ادام اللّه بركاته ، شرحى مرقوم فرموده بوديد : اولا ، از درگاه خداوند متعال مسئلت مىنمايم كه جان و روح اين حقير را فداى خاكپاى مبارك اقدس شهريارى نموده و جان اين پيرمرد دلشكسته را تصدق وجود مبارك همايونى نمايد ، در ثانى از فحواى مطالبى كه آن دوستدار صميمى نوشته بوديد چنين معلوم مىنمود كه گويا در مقام استدعا برآمدهايد كه دكتر سفارت بهيه انگليس را براى مداوا و معالجهء ذات مقدس شهريارى مفتخر فرموده و در اختيار ما بگذاريد ، من نمىدانم به چه زبانى از اين محبت فوق - العادهء آن جناب تشكر نمايم واقعا ميزان ارزش اين خلوص نيت و صافى دل را كه در اثر دوستى و مودت موجود بين دو كشور عظيم به وجود آمده است بهيچوجه نمىتوان تخمين زد ، از اين محبت و صميميت آن دوست ارجمند خود بسيار شرمنده مىباشم الحمد اللّه بقراريكه مىشنوم ، كسالت ذات مبارك ملوكانه زياد هم مهم نمىباشد ، معهذا هرگاه لزوم پيدا كرد به آن دوست صميمى خودم زحمت خواهم داد ، از اين همه صميميت آن دوستدار عزيزم بىنهايت ممنون و متشكر ميباشم ، ايام عزت و سعادت مستدام باد . حاجى ميرزا آقاسى . »
متأسفانه كسالت شاه ، شدت پيدا مىكند و معالجه مؤثر واقع نمىشود . لذا حاجى ميرزا آقاسى روز بعد مجددا نامهء به سفارت انگليس مىنويسد كه ترجمهء آن از انگليسى ذيلا نقل مىشود :
« ترجمهء نامه حاجى ميرزا آقاسى كه در سوم ماه سپتامبر 1848 نوشته است :
مكرما ، در نامهء ديروز راجع به معالجهء پزشك سفارت از وجود ذيجود اعليحضرت همايونى شاهنشاهى ارواحنا فداه ، بوسيله اين جانب به آندوست گرامى شرحى عرض و در ضمن وعده دادم كه عند اللزوم مراتب را به شما بنويسم ، اينك حسب الوظيفه اطلاع مىدهد ، احتمال كلى مىرود كه -