على سيدنا محمد و آله الطاهرين و بعد فقد قال الله تعالى فى محكم كتابه الكريم سوره اسرى آيهء 33
وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً .
« 1 »
مكرر خدمت آقايان خودم عرض كردهام كه هم چنان كه اعتياد به استعمال ترياك مثلا موجب ضررهايى است كه به تدريج در وجود و مزاج انسان پيدا مىشود بعبارة اخرى ترياك بالخاصيه موجب اين امراض است مثل لاغر شدن و زرد شدن و تحليل نرفتن غذا و درد سينه ، يبوست ، و هزار قسم ديگر از امراض تا وقتى كه بميرد ، همين قسم است ظلم و استبداد .
به اين معنى كه در هرمملكتى كه حكومت ظالم بود و سلطنت ، سلطنت مستبده بود ، بالخاصيه مرضهايى در اين مملكت خواهىنخواهى پيدا مىشود .
يكى فقر است كه در هرملتى كه سلطنت مشروطه نباشد يعنى اختيار به دست يك نفر باشد كه هركار بخواهد بكند و اصلا رادعى و مانعى از اجراى خيالات ظالمانه و هواى نفس او در مملكت موجود نباشد به اين معنى كه مملكت مملكت قانونى نباشد و مسئوليت در كار نباشد شما چنان گمان نكنيد كه در سلطنت مستبده فقط يك نفر كه اسمش سلطان است ظالم است يا به ميل خودش رفتار مىكند يا مسئوليت ندارد ؛ بلكه مىخواهم بگويم لازمه ظلم و استبداد سلطان اينست كه تمام رؤسا هم مىتوانند ظلم كنند و به ميل خود رفتار نمايند . آقا جانم ، شما در خانهء خودتان اگر نماز نخوانيد نمىتوانيد امر كنيد به نوكرتان يا پسرتان كه نماز بخوان ؛ يا اگر كسى خودش قمارباز است نمىتواند پسرش را نهى كند از قماربازى . همين قسم در مملكتى كه سلطان ظالم و خودسر باشد لازمه اين مملكت اينست كه تمام رؤسا ظالم مىشوند . به همان دليل كه عرض كردم يعنى شخص ظالم نمىتواند ديگران را از ظلم نهى كند وقتى كه رؤساى طبقه اولى ظالم شدند مثل صدراعظم و وزير لازمهاش اين است كه رؤساى نمرهء دوم هم ظالم باشند . و وقتى كه سپهسالار ظالم شد لازم دارد كه سردارها هم ظالم باشند ، و ظلم سردار لازم دارد ظلم امير تومان را ، و ظلم امير تومان باعث ظلم امير پنجه است ، و ظلم امير پنجه لازم دارد ظلم سرتيپ اول را ، و هلم جرا . لابدا در اين صورت سرتيپ دوم و سرهنگ و ياور و سلطان و نايب با تمام افراد سربازها ظالم مىشوند . پس از اين مقدمات خوب واضح و معلوم شد كه همينقدر كه يك نفر سلطان در مملكتى مستبد و خودسر شد لازمهء اين مطلب اين است كه تمام افراد رعايا از حاكم و محكوم ، خودسر و ظالم در حق يكديگر بشوند . آنوقت كه همه ظالم شدند لازمهاش اينست كه همه مظلوم باشند . چقدر خوب گفته است شاعر :
ظالم و بدخواه هرچه عاجز و مسكين * عاجز و مسكين هرچه ظالم و بدخواه
بعد از آنكه اين مطلب معلوم شد كه در مملكتى سلطان ظالم و سلطنت سلطنت مستبده شد تمام افراد رعيت ظالم و بدخواه يكديگرند به خوبى معلوم مىشود كه در چنين مملكتى تمام افراد فقير و گدا مىشوند و اصلا ثروت در اين ملت يافت نمىشود و عموم ملت به مرض فقر و
هامش
( 1 ) - آيهء 33 سورة الاسرى ، سورهء 17 .