مسلمانها جارى نشود محال است كارها اصلاح شود . محال است ايران آباد شود . محال است قطع طمع اجانب از ما بشود . محال است كه ثروت مملكت كه فرع تجارت است زياد شود محال است بازار تجارت كه فرع امنيت است رواج پيدا كند . با هزار محال ديگر . فلا و ربك لا يومنؤن حتى يحكموك فيما شجر بينهم حكم حكم خداست و بس . حاكم قانون است و بس . قانون با احدى قوم و خويشى ندارد ؛ قانون سيد و ملا و پيشخدمت شاه را نمىشناسد . مىخوانم براى شما همان آيهاى را كه روز اول در مسجد شاه خواندم
لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ .
« 1 »
بسم اللّه الرحمن الرحيم
بقيهء مواعظ آقاى آقا سيد جمال الدين در معنى حقوق « 2 »
عرض كردم خدمت آقايان خودم حفظهم اللّه تعالى كه : خداوند تبارك و تعالى در احكام شرعيه و اوامر و نواهى تكليفيه اصلا و ابدا فرقى ميانهء غنى و فقير و وضيع و شريف نگذاشته است . چگونه همهء مسلمانان واجب است نماز كنند ، ديگر اختصاص به فقرا ندارد . سلطان و وزير و حجة الاسلام در اين حكم مساويست . مگر همان اشخاصى را كه قانون استثنا فرموده است . مثلا مثل زن در حين حايض بودن . روزه هم همين قسم است .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ
همين قسم تمام مسلمانان بايد روزه بگيرند ، ديگر اختصاص به بعضى دون بعضى ندارد . نه اينكه شاه بفرمايد من چون كه پادشاهم نبايد روزه بگيرم ، همين قسم تمام افراد مؤمنين . مگر باز همان مواردى را كه قانون مستثنى فرمود و من كان مريضا او على سفر فعدة من ايام اخر . همين قسم است در باب حقوق الناس ، و ظلم نكردن ، و تعدى نكردن ، و اذيت به خلق نكردن . بلكه مىخواهم عرض كنم و همين قسم هم هست كه حق الناس سختتر است از حق اللّه .
چه بعضى معاصى ظلم بر نفس است آن را ممكن است خداوند بگذرد . اما ظلم بر غير را هرگز خداوند نمىگذرد . امير المؤمنين مىفرمايد : گناه بر سه قسم است : ذنب يغفر ، و ذنب لا يغفر ، و ذنب لا يترك ، گناهى را كه ممكن است خداوند بيامرزد ظلم بر نفس است ، و گناهى را كه نمىآمرزد شرك است . ان اللّه لا يغفر ان يشرك به . گناهى را كه خداوند هرگز نمىگذرد ظلم است . پس آقا جان من ، حالا مىفهميد كه شما مسلمانها چقدر اشتباه كردهايد ، اگر يك سيدى ، يا يك واعظى ، يا يك حاكمى ، يا يك عالمى ، العياذ باللّه علانيه شرب خمر كند ، يا قماربازى كند ، شما او را مىكشيد در تمام محافل و مجالس ذكر مىكنيد . اما اينهمه حكام ظلم مىكنند ، يا فلان عالمنما حكم ناحق مىدهد اصلا شما تعجب نمىكنيد ؛ اصلا از آن حاكم و ملانما سلب اعتقادتان نمىشود ؛ و حال اينكه معصيت اولى آسانتر است . ظلمى بر نفس خودش كرده است و ممكن است خداوند بيامرزد ولى ظلم بر غير را خداوند قسم خورده است كه نمىآمرزد .
هامش
( 1 ) - آيهء 65 از سورة الزمر ، سورهء 39 .
( 2 ) - شماره 32 مورخ چهارشنبه غره صفر المظفر 1326