در اين نامهء پاپ به شاه عباس نه ذكرى از نام پاپ شده است نه اشارتى به تاريخ تحرير وجود دارد . ولى مسلم است كه اين نامه وقتى نوشته شده كه آوازهء قدرت شاه عباس در جنگ با تركان عثمانى و همچنين صيت شهرت وى در خوشرفتارى با مسيحيان به اروپا رسيده است . گو اين كه پاپ موضوع اخير را بيشتر توجه كرده و صريحا اشاره كرده است كه شاه عباس به « طنطنه و بزرگى » نام گرفته نه « به شمشير » ، اما در نامهاى كه اسكندر - بيك منشى به عنوان جواب تهيه كرده اشارتى است به « حينى كه رايات نصرت آيات متوجه دفع گروه ترك بود » . محاربات شاه عباس با تركان فراوان است . ولى به نظر مىآيد كه درين جا مقصود حملهء تركان عثمانى است به ايران در سال 1609 م برابر با 1018 هجرى به سر - كردگى مراد پاشا قويوجى سردار و صدر اعظم ترك . و اگر اين حدس درست باشد ، بنابراين نامه بايد از دربار پاپ پل پنجم ( 1605 م تا 1621 م . ) نوشته شده باشد كه دوران رياست مذهبى وى مصادف بوده است با اوج قدرت سياسى و نظامى شاه عباس كبير .
آنچه در اين نامه جلب نظر مىكند نثر فارسى شكسته بستهء خاصى است به قول مرحوم سعيد نفيسى با « رنگ بيگانگى » در پايان اين نامه كه در كتاب عالم آرا نقل شده ، اسكندر بيك منشى مؤلف تاريخ مزبور چنين آورده است :
« اين مكتوب به خط فرنگى بود سر به مهر . درين جا گشوده فرنگيانى كه در صفاهان بودند به فارسى ترجمت كردند . از عباراتش معلوم نمىشد كه فرستندهء مكتوب پاپ باشد .
از فرنگيه سؤال شد . جواب دادند كه در ميان ايشان شرط تواضع و ادب اين است كه در مكاتيب
شاه عباس ( مجموعه اسناد و مكاتبات تاريخى همراه با يادداشتهاى تفصيلى ) ( فارسى ) — صفحة 271
مساهمون: عبد الحسين نوائى
ص٢٧١