اردوگاه فوقالعاده وسيع بود . چادرهاى سلطنتى در محدودهاى تقريبا به طول 1450 تا 1500 متر و به عرض 350 متر برپا شده و با حصارى از پارچهء قرمز ، گولالبار « 1 » احاطه گرديده بودند . حصارهاى پارچهاى و چادرها غالبا با نقوشى ، به عنوان مثال ، نقش درختان سرو ، تزيين شده بودند . چادرهاى خانمها در سمت شرقى چادر فرمانروا قرار داشتند .
يك تختگاه سرپوشيده با يك سايبان عظيم ، در وسط قرار داشت ؛ اينجا مهتابى « 2 » بود ، جايى كه فرمانروا مىتوانسته است شبها مذاكرات محرمانه را انجام دهد ؛ چادرها و سايبانهاى ديگرى هم براى مقاصد مختلف برپا و تجهيز مىشدند . ( 1 ) كف چادرها با فرش پوشيده شده بود . در وسط تمام تأسيسات ، تير بلندى قرار داشت كه از آن چراغ بزرگى آويزان بود تا شبها راه را به آنهايى كه در اردوگاه گم مىشدند ، نشان دهد . براى خانمها ، به ويژه ملكهء مادر و همچنين شاهزادگان ، محلهاى ويژهاى براى برپايى چادرها در نظر گرفته مىشد كه با نوارهايى احاطه و شديدا محافظت مىشد . آنها با يك فاصلهء 90 مترى ، به صورت نوارى تفكيك كننده از بقيهء محدوده مجزا مىشدند . در آنجا اسلحهخانه ، رختكنها ، انبارهاى ميوه ، و از همه مهمتر آشپزخانه قرار داشت . بازار كاملى هم وجود داشت كه تمام چيزهاى ضرورى را مىشد از آنجا خريد . در سال 1662 ، وقتى كه اورنگ زيب در حركت به سوى كشمير بود در كنار شترهاى حامل طلا ، 50 شتر مربوط به آشپزخانه ، و 50 گاو شيرى نيز وجود داشتند .
نگهبانان هر كدام دو روز در هفته خدمت مىكردند . دربارهء وسعت دقيق اردوگاه اظهارات درستى وجود ندارد . ولى مىتوانيم حرف سر توماس رو را باور كنيم كه گفته است : « يكى از بزرگترين موارد نادر و با عظمتى بود كه من تا به حال ديده بودم . » البته حتى چيتاها ، يوزپلنگهاى شكارى ، و ساير حيوانات ديگر نيز همراه آورده مىشدند !
فرمانروا در اردوگاه كارهاى جارى را عينا مثل محل اقامتش دنبال مىكرد ؛ نمازش را مىخواند ، خود را به منصبداران و مردم نشان مىداد ، چون دوبار ظاهر شدن در روز جزو وظايفش بود و به همين سبب نيز نبايد اهمال مىشد . اردوگاه بهويژه در شب ، وقتى كه بزرگان براى اداى احترام نزد فرمانروا مىآمدند ، بايد چشمانداز بسيار زيبايى عرضه داشته باشد ، چون جريان بىوقفهاى از فانوسها يا مشعلها در اردوگاه در حركت بود . براى خوانندگان مدرن اعجابانگيز به نظر مىرسد كه چگونه اين دستگاه عريض و طويل دوباره برچيده مىشد و با فاصلهء چند كيلومتر جلوتر مجددا برپا مىگرديد . اين بايد براى ساكنان مناطقى كه اردوگاه در آنجا قرار داشته است بار سنگينى ( اگر چه يك افتخار ) بوده باشد كه چنين تودهاى از انسانها و حيوانات را نزديك خود داشته باشند . چون در واقع فرمانروا ، افسران ، خانمها ، و نيز مردانى مثل
هامش
( 1 ) .gulalbar .( 2 ) .mahtabi .