مغولان به زندگى ثابت عادت نداشتند و اگر هم اكبر نخستينبار با فتح پورسيكرى دستور ساخت شهرى عظيم را داده است ، طرح و برنامهريزى اصلى يك شهر به معنى واقعى نخست با طرح شاه جهان آغاز گرديد كه دستور ساخت شهرى جديد در دهلى - طرح هندسى با خيابانهاى عريض مستقيم - يعنى شاه جهانآباد ، را داد كه بعدا به سادگى دهلى ناميده شد ؛ در حالى كه از محلههاى سنتى شهر مثل نظام الدين خيلى دور بود . ساخت شهر در 12 مه 1639 آغاز شد . 9 سال بعد در 19 آوريل 1648 جشن انتقال و جابهجايى برگزار مىشود ، در حالى كه دژ با پارچههاى ابريشمى زربفت از گوجرات تزيين شده بود ؛ سايهبانى به وسعت تقريبا 15 * 25 متر و به ارتفاع حدود 19 متر به وسيلهء چهار ستون نقره به كلفتى 20 / 2 متر برپا نگه داشته شده بود .
تيموريان اصول قصر قابل جابهجايى را بدانگونه كه مغولان هنگام سفرها و لشكركشيهاى زيادشان انجام مىدادند ، مىشناختند ، و بناهاى اوليهء مغولان هند از سبك تيمورى ، بدانگونه كه از سمرقند و آسياى مركزى آشناست ، پديد آمدهاند . بابر و همايون نخستين فرمانروايان خاندان تيمورى براى ساخت و ساز وقتى نداشتند ؛ بابر در واقع دژ آگرا را كنار يومنا ساخت ، ولى همايون كه زمانى طولانى بيرون از كشورش بود ، فرصت زيادى براى انجام كار نيافت . مقبرهاى كه براى او ساخته شد ، استانداردى براى بناهاى متعدد مغولان گرديد ، چون در آن طرح نهگانهء اصلى تحقق كامل پيدا كرده است : يك اتاق بزرگ در وسط كه به وسيلهء هشت اتاق كوچكتر احاطه شده است كه البته باز هم با حجرهها و زاويههايى تجهيز شدهاند . اين طرح اصلى ، همانگونه كه موقعيت قبر همايون در انتهاى يك باغ براى بيشتر بناهاى يادبود دههها و نيز سدههاى بعد اختصاصى است ، براى بناهاى مغول مطلوب باقى ماند . تمام بناهاى مهم دورهء مغول تقريبا كنار يك رودخانه بنا شدهاند . ( 2 )
با اين وجود اكبر تعداد زيادى كاخ قلعه بنا كرده است : جاونپور ( 1566 ) ، اجمر ( 1570 ) ، لاهور نوسازى شد و تغيير بنا پيدا كرد ( پيش از سال 1580 ) ، آتوك ( 1581 ) و اللّه آباد ( 1583 ) . ولى مهمترين آنها براى زمان او دژ آگرا بود ، ( 1570 - 1564 ) كه ابو الفضل مىنويسد بيشتر از 500 ساختمان از همه نوع را در بر داشته است . در اينجا نيز مثل ساير بناهاى ديگر مىتوان سه بخش مؤثر را تشخيص داد : ديوان عام كه بخش قابل دستيابى براى عموم است ، ديوان خاص كه فقط مقامات و مهمانان ويژه به آن دست مىيابند ، و سرانجام اتاقهاى خصوصى فرمانروا و خانمهاى دربار .
البته غافلگيرى شديد با فتح پورسيكرى ، شهر آرمانى اكبر پديد آمده است كه برخى از متخصصان تاريخ هنر در آن قصد ديدن روياى يك حكومت مطلقهء فراگير ، يك عالم هستى كوچك يا حتى يك مدينهء فاضله را دارند . ( 3 )
بدائونى مىنويسد :
در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 343
مساهمون: آنه مارى شيمل
ص٣٤٣