كتب جغرافيهء اين عصر همايون مؤلف و مندرج نمود و ان شاء الله به همانطور كه شايسته و درخور باشد نگارش مىشود و مختصرى از آن با شرح اين بحيرهاى كه در كوير حوض سلطان چند سالى است تشكيل يافته است ، در ذيل روزنامجات آتيه مندرج و منطبع مىگردد .
الحق اين ابنيه و آثار نهايت تعريف و امتياز را دارد كه فيض و فايدت آن عام و اسباب آسايش و رفاه حال تمام عابرين و مسافرين سفر قم و از آثار معتبره مشيّده اين عهد معدلت مهد همايون است .
بندگان اقدس همايون ، بعد از مشاهدهء اين ابنيه و آثار و اين راه شوسهء جديد ، كمال تحسين و مرحمت و التفات را نسبت به امين السلطان وزير اعظم داخله فرمودند .
و چون غالب اين راه كوير و زمين رخوه 11 بوده و تازه هم ساخته شده است ، بعضى از مواضع آن ، بواسطهء بارندگى زمستان فى الجمله گل مىشد ، لهذا بندگان اقدس همايون ، محض اينكه بالمره اين راه از عيب مصون باشد ، امر و مقرر فرمودند ، مجددا يك مبلغ معتدى 12 ، از وجوه دولت خرج اين راه بنمايد كه رفع اين جزئى عيب هم شده ، چنانكه منظور نظر همايون است قرنها محكم و مشيّد و مستغنى از مرمت باشد .
و نيز مقرر فرمودند ، در خارج شهر قم عمارتى مخصوص كه درخور نزول موكب اجلال شهريارى باشد ، بنا كنند ، كه بعدها موكب مسعود ملوكانه در مسافرت قم آنجا منزل فرمايند .
در ايام توقف قم ، حسينقلى خان سعد الملك را كه تازه برحسب كمال كفايت و لياقت و كاردانى به ايالت و حكمرانى عربستان و بختيارى منصوب و روانه شده محض بذل امتيازى جليل و مرحمتى مخصوص دربارهء معزى اليه كه به اين ايالت بزرگ مامور شدهاند ، معزى اليه را برحسب تصويب امين السلطان وزير اعظم داخله ، به لقب جليل نظام السلطنه ملقب و مفتخر فرموده و محمد حسن خان برادر معزى اليه را كه به حكومت تمام بندرات فارس مامور و منصوب گرديده است به لقب سعد الملكى نايب و مباهى داشتند . 13
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 82
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص٨٢